ایکنا: سند پایه الگوی پیشرفت فاقد پشتوانه فلسفی است/ محتوای جلسات اندیشکده‌ها چندان در متن انعکاس نیافته است

 

 

 

شریف لکزایی:

سند پایه الگوی پیشرفت فاقد پشتوانه فلسفی است/ محتوای جلسات اندیشکده‌ها چندان در متن انعکاس نیافته است

گروه سیاسی ــ عضو اندیشکده سیاست مرکز الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت در خصوص انتقادات وارده به متن سند الگوی پایه گفت: یکی از انتقادات این است که نظریه پشتیبان فلسفی مبانی و کل سند مشخص نیست. در واقع نمی‌دانیم که چه نظریه و فلسفه سیاسی از این سند پشتیبانی می‌‌کند که باید روشن شود تا بتوان آن را به یک بحث نظری ارجاع داد. به عقیده من باید از اینکه تنها چیزهای خوب را بیان کرد دست برداشت و گزاره‌های اندک و دارای انسجام درونی را کنار هم گذاشت تا ما را به عمل منتهی کند که در آن صورت می‌توان گفت این الگو، یک نقشه راه است.

به گزارش ایکنا؛ رهبر معظم انقلاب در پیامی دستگاه‌ها، مراکز علمی، نخبگان و صاحب‌نظران را به بررسی عمیق ابعاد مختلف سند تدوین‌شده و ارائه‌ نظرات مشورتی جهت تکمیل و ارتقای الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت فراخواندند؛ سندی که قرار است الگوی پیشرفت کشور برای پنجاه سال آینده باشد.

دراین خصوص با شریف لکزایی، عضو اندیشکده سیاست مرکز الگوی اسلامی و ایرانی پیشرفت و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، گفت‌وگویی صورت گرفته تا نقاط قوت و ضعف متن منتشر شده فعلی تبین شود.

متن گفت‌وگو به شرح ذیل است:

ایکنا ــ سند الگوی پایه تا چه حد واجد ویژگی‌های یک الگو است و چه نقدهایی را بر آن وارد می‌دانید؟

در ابتدا باید گفت براساس فراخوان رهبر انقلاب لازم است توجه بیشتری به ابعاد مبحث سند الگو شود و از تمام نظرات، دیدگاه‌ها و سلایق در تکمیل و اصلاح سند بهره برد.

این متنی که منتشر شده الگوی پایه است و مقدمه‌ای است برای اینکه الگوی نهایی از آن استخراج شود. بنابراین در فرمایشات رهبر معظم انقلاب هم به صراحت ذکر شده که هم نهادها و دستگاه‌های مختلف مانند دولت، مجلس، مجمع تشخیص وارد بحث شوند و هم صاحب‌نظران و متفکران در این زمینه پیشنهادات و انتقادات خود را ارئه دهند تا مجموعه این بحث‌ها و نظرات به سند نهایی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت تبدیل شود.

نکته دوم این است که چه تلقی نسبت به الگو وجود دارد، زیرا این طرز تلقی در نهایی کردن سند بسیار مؤثر است. اکنون به نظر می‌رسد یک ابهام و تردیدی نسبت به الگو وجود دارد. آیا الگو یک نقشه راه است و راهنمای عمل محسوب می‌شود یا اینکه وضعیت مطلوب را نشان می‌دهد تا ما از طرق مختلف به آن برسیم. الان معلوم نیست که کدام نگاه به الگو هست و شاید هر دو نگاه ذکر شده به الگو وجود داشته باشد. به عقیده من چگونگی رسیدن به وضعیت مطلوب بسیار مهم است.

به عنوان نمونه در حوزه سیاست بخش تدابیر( بندهای ۴۴تا ۵۶) در بند ۴۷آمده است که «تقویت فضای آزاداندیشی به‌منظور ارزیابی و نقد علمی سیاست‌ها و عملکردهای گذشته و حال برای تصحیح مستمر آن و حفظ مسیر انقلاب اسلامی»؛ این خیلی کلی و کلان است. تقویت فضای آزاداندیشی آرمان و مطلوب ماست اما چگونگی تحقق این فضا مهم است و بحث اصلی این است که این الگو باید حلقه اتصال مباحث نظری با آنچه که در جامعه اتفاق می‌افتد و به صورت عینی و عملی وجود دارد، باشد. به عبارتی الگو باید حلقه اتصال این دو قرار بگیرد و بتواند ایجاد تحول کند. البته بقیه بندهای مربوط به حوزه سیاست هم، بیان مطلوب‌ها و آرمان‌هاست.

اما تصور من و کسانی که حداقل با آنها در اندیشکده سیاست در ارتباط بودم این نبود که در سند صرفا آرمان و وضع مطلوب بیان شود بلکه همه دغدغه ما این است که رسیدن به وضع مطلوب چگونه اتفاق بیفتد. در واقع تصور اجمالی از الگو این است که بتواند ما را به حوزه عمل نزدیک کند. اگر کامل‌ترین و بهترین سند هم وجود داشته باشد اما به آن عمل نشود یا طرق نیل به اهداف آن معلوم نباشد، طبیعتا هیچ تحولی صورت نخواهد گرفت.

به عقیده من الگو یک طرح عمل است، نه طرح نظر، و باید در الگو بر راهکارهای عملی تأکید کرد و مسیر حرکت برای تحقق آن مطلوب‌های مدنظر مشخص شود. به عنوان نمونه، بخش مبانی که در الگوی پایه به صورت مفصل آمده، در قانون اساسی خلاصه و شفاف‌تر ذکر شده و در ۶بند و اصل خلاصه شده است.

البته از یک جهت فی نفسه اینکه سندی به عنوان الگوی پایه ارائه شده اتفاق مثبتی است که می‌تواند محمل گفت‌وگو، بحث و نظر، نقد و ارزیایی شود. به هر حال تصورات از الگو متفاوت است ولی وقتی الگوی پایه ارائه و مطرح می‌شود می‌توان راجع به آن بحث کرد و خلأها و چالش‌های آن را استخراج و مسیر حرکت الگو را روان‌تر و دقیق‌تر مشخص کرد.

مسئله بعد اینکه بخش زیادی از این سند پایه به مبانی توجه کرده که به نظر نمی‌آید چندان نیاز باشد. ما در اندیشکده سیاست مبانی سیاسی الگوی پیشرفت را که ارائه کردیم خیلی شفاف‌تر، خلاصه‌تر و منسجم‌تر از مبانی سند الگوی پایه بود.

نقد دیگر این است که نظریه پشتیبان فلسفی این مبانی و کل این سند هم مشخص نیست. در واقع نمی‌دانیم که چه نظریه و فلسفه سیاسی از این سند پشتیبانی می‌‌کند که باید روشن شود تا بتوان آن را به یک بحث نظری ارجاع داد. البته در خود الگو بحث نظری نداریم اما باید مشخص شود که به چه مکتب و نظریه فلسفی ارجاع پیدا می‌کند تا آن زمان تمام لوازمی که آن دستگاه فکری و فلسفی خواهد داشت، می‌تواند مورد توجه قرار بگیرد و انسجام‌بخشی و همبستگی متن سند الگو را تقویت کند.

به عنوان نمونه اگر همین الان تعدادی از بندهای ۵۶گانه (بخش تدابیر) حذف شود هیچ اتفاق خاصی نمی‌افتد. اما اگر این متن براساس انسجام فلسفی تدوین شده باشد و یک دستگاه فلسفی پشتوانه آن باشد وقتی به آن ارجاع داده شود خود به خود تفسیر و تحلیل می‌شود و انسجام خود را حفظ می‌کند. حتی الان شاید بهتر باشد برخی از بندها را حذف کرد یا اصلاح کرد تا کوتاه‌تر و شفاف‌تر شود.

به عقیده من همه مباحث ذکر شده در مبانی را می‌توان در یک پاراگراف مطرح کرد. زیرا ما نمی‌خواهیم همه حرف‌های خوب را در این متن بیاوریم و نیازی هم نیست. در واقع متن و سندی که بخواهد ما را به اهداف برساند نیاز به این ندارد که همه حرف‌های خوب را بیان کند.

عرصه‌های الگو در سه بخش فرهنگی، اقتصادی و سیاسی آمده است اما مقایسه بحث‌های صورت گرفته در اندیشکده سیاست با بندهای ۴۴تا ۵۶تدابیر که به حوزه سیاسی مربوط است، نشان می‌دهد مباحث مطروحه در اندیشکده سیاست چندان مورد توجه قرار نگرفته است. می‌توان بخش‌هایی را بیان کرد و بندها را به مباحث مطرح شده ارجاع داد. در اندیشکده سیاست ۲۲مسئله و مبنا طراحی و تدوین شد؛ ۶مؤلفه به عنوان مبانی و ۱۶مؤلفه به عنوان مسائل سیاسی الگوی پیشرفت که جای آنها در این سند پایه و بندهای مربوطه خالی است در حالی که بهتر بود در این سند انعکاس می‌شد.

عدم توازن بخش‌های الگو انتقاد دیگری است که به سند می‌توان وارد کرد به طوری که بخش مبانی بسیار مبسوط بیان شده اما بخش آرمان‌ها و رسالت هم بسیار خلاصه است و بخش افق هم که در حد یک صفحه است و بخش تدابیر هم که مفصل است. در واقع هر بخشی باید از یک تناسب حجمی برخوردار باشد.

همچنین می‌توان گفت بحث راجع به آموزش و پرورش می‌تواند برجسته شود یا در خصوص دولت و وظیفه دولت در این الگو و اجرای آن باید بیشتر پرداخته شود. اینها نکاتی است که در ارزیابی شکلی الگوی پایه می‌توان مطرح کرد. البته در باب محتوا باید به صورت جزئی‌تر به مواد و بندهای منتشره ورود پیدا کرد.

نکته مهم دیگری که لازم است مورد توجه قرار گیرد این است که این سند باید براساس نظریه پیشرفت طراحی شده باشد. همانطور که ذکر شد سند فاقد پشتوانه فلسفی است و ارجاع آن به هیچ مکتب فلسفی روشن نیست، نظریه پیشرفت هم مغفول مانده و سند نیاز دارد که به یک نظریه پیشرفت ارجاع داده شود.

ایکنا ــ بی‌نظمی و عدم انسجام موجود در متن سند چه تأثیری در بی‌انگیزگی صاحب‌نظران برای ورود به مباحث سند و اصلاح و تکمیل آن دارد. شاید آنان با مشاهده چنین متنی تصور کنند صرفا قرار است به صورت دستوری و سفارشی متنی نگاشته شود به ویژه اینکه برخی اندیشکده‌ها به مرکز الگو در خصوص بی‌توجهی به مباحث و نظرات انتقاداتی داشته‌اند؟

شاید از این متن چنین استنباطی صورت بگیرد. اما تا آنجایی که من اطلاع دارم و مباحثی که در اندیشکده سیاست مطرح شده نشان می‌دهد به این شکل نیست. البته اکثر اندیشکده‌ها از جمله اندیشکده سیاست این انتقاد را دارند که به مباحث آنها توجهی نشده است. به عنوان نمونه در دو جلسه اخیر شورای علمی این بحث در خصوص مبانی و تدابیر سند پایه مطرح شد که مسائل و ادبیاتی که در اندیشکده سیاست نهایی شده در متن الگوی پایه منعکس نشده است. در واقع یکی از انتقاداتی که اساتید وارد می‌کنند این است که محتوایی که در طول جلسات متعدد به آن رسیده‌اند در متن انعکاس پیدا نکرده است.

اما همانطور که گفتم نکته مثبت این است که این متن پایه است و نهایی نیست و باید تکمیل شود و ارتقا پیدا کند. الان اتفاق نظر بر این است که این متن انسجام درونی ندارد و می‌توان با بحث‌هایی که انجام خواهد شد این انسجام درونی را ایجاد کرد تا متن این قابلیت را داشته باشد که بتوان ادعا کرد از یک منطق مشخص پیروی می‌کند و در آن صورت دیگر حتی یک کلمه و عبارت را هم نمی‌توان جابجا یا حذف کرد.

شاید ابهامی که اساسا نسبت به چیستی الگو وجود دارد خودش را در متن نشان داده و به این سند تحمیل کرده است. به عقیده من باید از اینکه تنها چیزهای خوب را بیان کرد دست برداشت و گزاره‌های اندک و دارای انسجام درونی را کنار هم گذاشت تا ما را به عمل منتهی کند که در ان صورت می‌توان گفت این الگو، یک نقشه راه است. الان این سند شاید به این حد نرسیده باشد و صرفا همان حرف‌های خوبی است که قابل استفاده هم هست اما باید به سمت این الگو حرکت کرد.

در خصوص بی‌انگیزه شدن اندیشمندان با مشاهده این متن باید گفت شاید یک سلیقه و تفکری این بحث و این متن را نپذیرد در آن صورت می‌تواند الگوی خود را ارائه دهد. به عبارتی باب بحث و گفت‌وگو با فراخوانی که داده شده به صورت وسیعی باز گذاشته شده تا افراد با سلایق، نظرات و تفکرات مختلف بیایند و راجع به این متن نظر دهند و شاید چیزی که مطرح می‌کنند کاملا متفاوت با این الگوی پایه باشد. اما آن نتیجه نهایی که متولد می‌شود از دل همین بحث‌ها متولد خواهد شد.

در واقع الان این متن پایه یک محمل بحث و گفت‌وگو را ایجاد کرده و باید به سمتی برود که از درون این بحث‌ها، نقدها و گفت‌وگوها یک سند نهایی منتشر شود که آن زمان قابلیت دفاع خواهد داشت. زیرا از درون نگاه‌های متفاوت و متکثر استخراج شده که قابل دفاع خواهد بود و از یک منطق درونی برخوردار خواهد بود. الان فرصت خوبی است که اندیشمندان و متفکران به صحنه بیایند و این متن را نقد کنند و پیشنهادات خود را مطرح کنند و حتی الگوی مدنظر خود را بیان کنند. مثلا شاید پس از پایان این بحث‌ها بگوییم در حوزه پیشرفت سیاسی به ۵الگو رسیدیم و بعد با منطق و استدلال الگوی بهتر را انتخاب کنیم.

ایکنا ــ با توجه به اینکه سند نهایی الگوی پیشرفت ۵۰سال آینده را مد نظر قرار داده تا چه حد در مباحث و گفت‌وگوها واقعیات این جامعه و تغییر و تحولات نسل‌ها در حوزه‌های مختلف مورد توجه قرار گرفته است؟

خیلی از این دغدغه‌ها توسط اساتید در اندیشکده سیاست مطرح می‌شد و می‌شود و مباحث مطروحه در جلسات کاملا به روز است. اما نکته مهم این است که عنصر انعطاف در خود سند الگو هم دیده شود زیرا در برخی از موضوعات ممکن است امسال شرایط به شکلی باشد و یک سال یا دو سال دیگر فضا متفاوت شود لذا باید این تغییرات به نوعی در الگو تعبیه شود تا خود به خود این انعطاف و بازسازی صورت بگیرد و الگو دائم در معرض نقد و ارزیابی قرار بگیرد و بتواند خود را با شرایط تطبیق دهد.

این برنامه برای ۵۰سال است ولی ممکن است ده سال دیگر بحث‌هایی که امروز در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی وجود دارد کلا تغییر پیدا کند و عرصه‌های جدیدی به وجود آمده باشد و نمی‌توان با سندی که انعطاف ندارد این مباحث را پیش برد. لذا لازم است بخش‌هایی از سند را در مقاطع و دوره‌های مختلف و به صورت منظم بازسازی کرد و براساس نیازهای خودمان به روز نمود.

نقد دیگری که به الگوی پایه وارد می‌شود این است که نمی‌تواند خود را به روز کند یا به عبارتی ساز و کار به روز‌سازی آن مشخص نیست و باید در جایی تعبیه شود تا از واقعیات اجتماعی دور نماند و مطابق آن چیزی باشد که در جامعه می‌گذرد. این دغدغه‌ای بوده که تا آنجا که من اطلاع دارم در اندیشکده سیاست بین اساتید وجود داشته و همچنان دارند و امیدواریم به گونه‌ای در سند نهایی تعبیه شود تا صرفا آرمان‌ها و مطلوب ذهنی خودمان مد نظر قرار نگیرد بلکه همه این آرمان‌ها و مطلوبیت‌ها مبتنی بر پر کردن و رفع خلأها و نیازهایی که در عرصه عینی اجتماعی با آنها برخورد داریم، شود.

البته نباید هم به گونه‌ای باشد که فقط به این مباحث توجه شود بلکه نگاه آینده‌نگرانه و معطوف به ۵۰سال آینده هم باید مورد توجه باشد تا برای ۵۰سال آینده این سند را تنظیم کرد.

ایکنا ــ چقدر ضرورت دارد که این سند نهایی مورد قبول و پذیرش همه مردم در اقصی نقاط کشور قرار بگیرد؟

این نکته بسیار مهمی است. یکی از مباحث ما در اندیشکده سیاست این بود که به عنوان نمونه در عرصه پیشرفت سیاسی یک الگوی واحد داشته باشیم یا به تناسب مناطق، قومیت‌ها و فرهنگ‌هایی که در کشور است الگوهای متفاوت داشته باشیم. نگاه برخی اساتید این بود که سند الگوی تهران با سند الگوی سیستان و بلوچستان باید متفاوت باشد و این تفاوت‌ها لحاظ شود. ممکن است با این نگاه یک سند الگوی اصلی و نهایی تدوین شود و براساس آن هر منطقه الگوی خاصش را پایه‌ریزی کند تا بتواند شرایط محیطی، فرهنگی و بافت قومی و ججمعیتی و محیط‌زیستی خودش را در ان لحاظ کند.

بنابراین این یک بحث مهم است که چگونه تفاوت‌های محیطی، شرایط جغرافیایی، انسانی و فرهنگی را لحاظ کرد تا در همه نقاط کشور شاهد یک پیشرفت متوازن باشیم و اینگونه نباشد که نقاطی از کشور از پیشرفت خوبی برخوردار شوند ولی در نقطه‌ای مانند سیستان و بلوچستان که همچنان به آن توجه نمی‌شود این عدم توجه استمرار پیدا کند و این منطقه از گردونه پیشرفت عقب بماند.

گفت‌وگو از مهدی مخبری

 

منبع خبر:

http://iqna.ir/fa/news/3759933/%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D9%82%D8%AF-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%AA%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%DA%A9%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%DA%86%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B9%DA%A9%D8%A7%D8%B3-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA