اندیشکده سیاست

 

اطلاعات ساختاري
1- رئیس اندیشکده

 

دکتر علیرضا صدرا

پیشینه علمی و اجرایی

 

2- دبیر اندیشکده

دکتر شریف لکزایی

پیشینه علمی و اجرایی

اطلاعات ماهوي
1- مقدمه

 

 طراحی «الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت» رسالت اصلی مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت است؛ لذا مسئله اساسی اندیشکده سیاستِ مرکز الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت، تبیین علمی نظری سیاسی و ترسیم علمی عملیاتی (و فنی) و راهبردی و کاربردی بخش سیاسی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت (الگوی سیاسی اسلامی ایرانی پیشرفت) در جهت تحقق علمی عینی و گفتمان‌سازی و اجرای آن است. این بحث، در عین حال، جنبه عام، یعنی عمومی یا راهبردیِ «الگوی اسلامی ایرانی اسلامی ایرانی پیشرفت» را نیز فرامی‌گیرد که از آن، تعبیر به «سیاست الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت» می‌نماییم که در گفتمان حکمای اسلامی از فارابی تا خواجه نصیر و از ملاصدرا تا امام خمینی (ره) و از علامه جعفری تا علامه جوادی آملی، سیاست فاضله و به تعبیری، متعالی محسوب می­گردد. در این گفتمان، الگوی توسعه سیاسی، توحیدی دوساحتی متعالی است. به عبارتی، الگوی توسعه اقتصادی، سیاسی و فرهنگی، معنوی و اخلاقی متعالی است. به همین سبب می­توان آن را سیاست اسلامی ایرانی پیشرفت یا سیاست توسعه متعالی و الگوی سیاسی توسعه متعالی دانست که جایگزین «سیاست الگوی سکولاریستی پیشرفت» است که تک‌ساحتی است و در گفتمان اسلامی، سیاست و الگوی سیاسی غیرفاضله و به تعبیری نامتعالی یا در تعبیر علامه جوادی آملی، سیاست متدانی است.

 

 

2- عرصه‌ها

 

 

محورهای اساسی عرصه­های اندیشکده سیاست، بدین ترتیب هستند:

اول، مراحل سه­گانه طراحی علمی، عملی و عینی سیاسی اسلامی (ایرانی پیشرفت و الگوی آن)

الف- تبیین علمی (و نظری) مبانی سیاسی اسلامی ایرانی پیشرفت و الگوی آن

ب- ترسیم علمی عملیاتی (راهبردی و کاربردی) سیاسی اسلامی ایرانی پیشرفت و الگوی آن

ج- تحقق علمی عینی (اجرایی و جاری‌سازی) سیاسی اسلامی ایرانی پیشرفت و الگوی آن

دوم، مطالب سه­گانه شناخت سیاسی اسلامی (ایرانی پیشرفت و الگوی آن)

الف- معرفت‌شناسی نظری و عملی سیاسی (امکان، حدود، مراتب و منابع عقلانی، وحیانی و عرفی عینی شناخت)

ب- روش‌شناسی سیاسی اسلامی (شیوه‌های برهانی، شهودی، تحلیلی متن و محتوایی و تجربی)

ج- پدیده‌شناسی سیاسی اسلامی (مبادی، مبانی و اصول)

سوم، مراتب سه­گانه سیاسی اسلامی (ایرانی پیشرفت و الگوی آن)

الف- چرایی یا مبادی حقیقی و حقیقت سیاسی اسلامی و بنیاد و غایت‌شناسی و شالوده­های مربوطه

ب- چیستی یا ماهیت و مبانی ماهوی سیاسی اسلامی و بودشناسی مربوطه

ج- چگونگی یا مظاهر واقعی و واقعیت عملی و عینی سیاسی اسلامی و نمودشناسی و شاخصه­های مربوطه

چهارم، مواضع سه­گانه نظریه سیاسی اسلامی (ایرانی پیشرفت و الگوی آن)

الف- نظریه‌شناسی و نقادی سیاسی تجدد (مدرنیسم) غیراسلامی

ب- نظریه‌پردازی و تجدید (احیا و روزامدسازی) پیشینه تفکر و تمدنی سیاسی اسلامی

ج- نظریه‌سازی جدید و کارامدسازی سیاسی اسلامی

 

 

3- موضوعات اصلی

 

 

الف- موضوعات عرصه­های علمی نظری سیاسی (ایرانی پیشرفت و الگوی آن) اعم است از

اول، حوزه­های سه­گانه علمی شامل

1- پژوهشی موضوعات عرصه­های علمی نظری سیاسی

2- آموزشی موضوعات عرصه­های علمی نظری سیاسی

3- اطلاع‌رسانی (نشریات، نشست­ها، پایگاه­ها، تبلیغ و ترویج) موضوعات علمی سیاسی عرصه­های علمی نظری سیاسی

دوم، دوره­ها و دروس علمی سیاسی (ایرانی پیشرفت و الگوی آن) شامل:

1- علوم سیاسی (مبانی و اصول و در ایران)

2- روش‌شناسی

3- اندیشه­های سیاسی (مبانی و اصول و در ایران)

4- جامعه‌شناسی سیاسی (مبانی و اصول و در ایران)

5- روابط و سیاست خارجی و بین ملل (مبانی و اصول و در مورد ایران)

ب- موضوعات عرصه­های راهبردی سیاسی (ایرانی پیشرفت و الگوی آن)

اول، نگرش­ها و گرایش­های چهارگانه فکری سیاسی (اسلامی ایرانی پیشرفت و الگوی آن) شامل:

1- نگرش و گرایش فلسفی و نظری سیاسی

2- نگرش و گرایش فقهی و حقوقی سیاسی

3- نگرش و گرایش علمی اجتماعی سیاسی

4- نگرش و گرایش فنی اجرایی سیاسی (کارگزاری سیاسی، سیاستگذاری، سازماندهی و مدیریت سیاسی)

دوم. بخش­های سه­گانه سیاسی (ایرانی پیشرفت و الگوی آن) شامل:

الف- اقتصاد سیاسی و سیاست اقتصادی اسلامی، توأمان با

ب- اجتماع سیاسی و سیاست اجتماعی اسلامی، در جهت

ج- فرهنگ سیاسی و سیاست فرهنگی، معنوی و اخلاقی متعالی اسلامی

سوم. گستره­های سه­گانه سیاسی (ایرانی پیشرفت و الگوی آن) شامل:

1- سیاست فردی افراد (تدبیر خود و شخص؛ نیروسازی کارا)

2- سیاست جمعی جماعات مدنی؛ خانوادگی و گروهی مدنی (نهادسازی کارامد)

3- سیاست اجتماعی شامل:

الف- سیاست ملی: داخلی و خارجی (تدبیر مدنی، کارامدسازی نظام سیاسی)

ب- سیاست (فراملی) منطقه­ای، امتی جهان اسلام و بین مللی و جهانی

ج- موضوعات عرصه­های عینی سیاسی (ایرانی پیشرفت و الگوی آن)

اول، (مبادی و مظاهر) شالوده­ها و شاخصه­های سیاست و الگوی سیاسی اسلامی

دوم، پیشینه فکری و مدنی و پشتوانه دینی و مکتبی سیاست اسلامی

سوم، سیر تحولی و ساختار کامل سیاست اسلامی

چهارم، چشم‌انداز و چالش سیاسی اسلامی (ایرانی پیشرفت و الگوی آن) و جمهوری اسلامی ایران

 

 

4- خاتمه

 

 

اول، کارویژه اصلی اندیشکده سیاسی، طراحی علمی اعم از تبیین علمی، ترسیم علمی تا تحقق علمی عینی «الگوی سیاسی اسلامی ایرانی پیشرفت» است که مراد الگوی بخش سیاسی پیشرفت اسلامی ایرانی توأمان با الگوی بخش اقتصادی و در جهت الگوی بخش فرهنگی، معنوی و اخلاقی می­باشد. همچنین، ترسیم علمی تا تحقق علمی عینی «سیاست الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت» است که مراد، سیاست فرابخشی و جنبه­های عمومی، سیاسی و راهبردی کلان بخش­های سیاست اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی می­باشد؛ یعنی سیاست (توسعه) اقتصادی، (توأمان با سیاست تعادل) اجتماعی و (در جهت سیاست تعالی) فرهنگی، معنوی و اخلاقی.

دوم، موضوعات الگوی سیاسی اعم می­باشند از

الف- الگوی سیاست (و سیاست الگو) اسلامی ایرانی پیشرفت؛ همانند سیاست (راهبردی) اقتصادی، سیاست (راهبرد) اجتماعی و سیاست (راهبرد) فرهنگی

ب- الگوی سیاسی اسلامی ایرانی پیشرفت؛ همانند اقتصاد سیاسی، اجتماعی سیاسی و فرهنگ و فرهنگی؛ معنوی و اخلاقی سیاسی

ج- الگوی مدنی، اجتماعی و سیاسی اسلامی ایرانی پیشرفت؛ همانند: انسان مدنی الگو و الگوی انسانی مدنی، جماعت مدنی (خانواده مدنی و گروه مدنی) و الگوی مدنی جمعی، اجتماعی مدنی و الگوی مدنی اجتماعی و جامعه (شهرستانی، یا صغری، ملی و امتی یا وسطی تا جهانی یا عظمی)، نظام مدنی الگو و الگوی نظام مدنی و سیاسی یا سیاست مدنی الگو و الگوی مدنی سیاست و نیز الگوی سیاست مدنی است.

سوم، اهم محورها و عرصه­های پیش گفته در قالب کارگروه­های علمی الگوسازی سیاسی چهارگانه زیر قابل طراحی می­باشند:

1- کارگروه حکمت و اندیشه سیاسی اسلامی

2- کارگروه جامعه‌شناسی سیاسی اسلامی

3- کارگروه سیاسی داخلی اسلامی

4- کارگروه سیاسی خارجی اسلامی و جهانی

 

 

اطلاعات كاركردي
برگزاری اولین جلسه اندیشکده سیاست

 

 

اولین جلسه اندیشکده سیاست در تاریخ سه‌شنبه 6 آبان‌ماه با حضور آقایان دکتر صادق واعظ‌زاده -رئیس مرکز-، دکتر عباسعلی زالی -معاون هماهنگی و نظارت فرایندی- و دکتر علیرضا صدرا -رئیس اندیشکده- برگزار شد.

آقایان دکتر کیومرث اشتریان، دکتر جلال درخشه، دکتر ابراهیم برزگر، محمدعلی فتح‌الهی، محمد شفعی‌فر، سیدرحیم ابوالحسنی، حجت‌الاسلام سیدعباس نبوی، و سیدمحمدرضا احمدی طباطبایی، دیگر حاضران در جلسه را تشکیل می‌دادند.

در این جلسه به بحث و تبادل نظر درباره الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت و عرصه سیاست پرداخته شد.

 

برگزاری نخستین نشست اعضای شورای علمی اندیشکده سیاست

 

 

نخستین نشست اعضای شورای علمی اندیشکده سیاست در تاریخ ششم آبان 1393 با حضور اعضا و دکتر واعظ زاده، ریاست مرکز و با شرکت دکتر زالی، معاون هماهنگی مرکز و مهندس ایلانلو، مدیر کل اندیشکده­ها برگزار شد. اهم مباحث مطرح شده در این نشست از این قرار است.

دکتر صدرا:

خیر مقدم به اساتید و اعضای شورای علمی و مدعو

فرآیند الگوسازی جمهوری اسلامی ایران مورد بحث است و ما در حال تأسیس اندیشکده سیاست هستیم. تولید الگو، ترویج الگو، رصد تحقق الگو و بازمهندسی الگو و بهینه سازی الگو در دستور کار اندیشکده سیاست است.

دکتر واعظ زاده:

هدف و افق پیش روی

به رغم مشکلات پیش روی نیازمند آینده نگری در افق­های دور هستیم و این کار نباید تحت الشعاع مشکلات کشور قرار گیرد. درباره مسائل جاری کشور مراکز تصمیم گیر متعدد فعال هستند اما کاری که ما بایستی انجام دهیم پرداختن به افق­های بلند زمانی و مباحث کلان است که در درازمدت تأثیر خودش را خواهد گذاشت. بنابراین مقتضی است همین جایگاه را حفظ کنیم و مسائل دیگر را به مراکز مربوطه واگذار نماییم. به هر حال جای این مرکز در کشور خالی بود. آنچه که در کشورهای دیگر انجام می­گیرد. این مطلب با سابقه کشور و اهداف بلند انقلاب اسلامی ضرورت داشت.

درباره مرکز

درباره مرکز باید گفت کارهای بسیاری در طی سه سال انجام شده از جمله بیان مأموریت مرکز و رسالت آن و موارد دیگر. این مطلب در نخستین دیدار با رهبر انقلاب اتفاق افتاد که بایستی افق پیش روی تنظیم شود. بعد از آن با حکم رهبر انقلاب و تعیین مسؤولان آن، مرکز شکل گرفت. مباحث پردامنه­ای موضوع مورد بحث مرکز است. از مباحث نظری گرفته تا مباحث فرهنگ و اجتماع و .... این کار در کشور بی سابقه است که مرکزی به مباحث بلندمدت بپردازد.

روش کار

روش کار بر اساس نگاه رهبری این است که با مشارکت جمعی نخبگان، متفکران و صاحب نظران انجام گیرد. این کار البته سختی­های خودش را دارد. شاید در سطح دنیا هم جدید باشد. اما به هر حال انقلاب اسلامی در عرصه­های زیادی کارهایی را آغاز کرده است که این کار از بزرگ­ترین کارها است.

تأسیس اندیشکده­ها

خوشبختانه با بحث­هایی که از ابتدا در مرکز شکل گرفت مقرر شد این کار با یک نگاه باز شکل گیرد و برای این منظور، اندیشکده­هایی تأسیس شود. کار نخست، بحث منطق تأسیس اندیشکده­ها بود. با بحث­هایی که انجام شد به نظر رسید که به حدود سی اندیشکده با فعالیت­های مختلف نیاز است. البته در تأسیس اندیشکده­ها تقدم و تأخر وجود داشت. اندیشکده­هایی که مباحث نظری در حوزه مطالعاتی آنها بود زودتر تأسیس شدند تا مباحث کلی و کلان را مورد توجه قرار دهند و بعد هم اندیشکده­های کاربردی تأسیس شود. اندیشکده سیاست در میانه این دو نوع اندیشکده­ها است که کار خودش را شروع می­کند. بعد از این هم اندیشکده­های دیگری که کاربردی­تر هستند بایستی تأسیس شوند.

تهیه نقشه راه

از کارهایی که انجام شده است تهیه نقشه راه است که برای این منظور یک همایش برگزار شد. همچنین چندین نقشه راه به صورت مدون و نیمه مدون تهیه شد و با کمیته­های مختلفی که تشکیل شد یک نقشه راه تدوین شد و دستور کار ما برای تهیه الگو است. خود اندیشکده­ها نیز وظایفی دارند.

تهیه اسناد

تا امروز چند صد سند تولید شده است که می­تواند مورد استفاده قرار گیرد. حجم زیاد کار مکتوب شده است اعم از مقالات کنگره­ها تا مجموعه­های تک نگاشت و مذاکرات اندیشکده­ها و .... افزون بر این مجموعه اسناد کشور مدون و آماده ارائه است اعم از برنامه­های پنج ساله و ... .

وظایف اندیشکده­ها در سال جاری

یکی از کارهای در دست انجام اندیشکده­ها تدوین مبانی خاص هر اندیشکده است که بایستی انجام شود. دیگر کارهای اندیشکده­ها عبارتند از: ارزیابی وضعیت موجود، مسأله شناسی، ارائه تجارب در توسعه. برای این کار سازوکاری تعبیه شده که مبانی عمومی و اختصاصی الگوی پیشرفت تهیه شود.

تهیه الگوی پایه یکی از کارهای مرکز است. ابتدا این الگوی پایه و اجمالی تدوین می­شود و آن گاه در اندیشکده­ها بایستی بحث و تدوین شود. بنابراین الگوی پایه در دست تهیه است. در آخرین نشست اندیشکده­ها به این موضوع پرداخته شد که چگونه به این بحث پرداخته شود. نیمی از کار انجام شده است تا به الگوی پایه برسیم.

تدوین قلمرو و موضوع اندیشکده سیاست

قلمرو و موضوع کار هر اندیشکده از اولین کارهای اندیشکده­ها است. تدوین مبانی، از دیگر کارهایی است که انجام شود.

کار سهل و ممتنع

کار از سویی راحت است؛ زیرا در حوزه تخصص اساتید است اما کار با توجه به این که در گستره کشور دارد اتفاق می­افتد دشوار است. انتظار این است که مباحث از ابهام درآید. برخی از مباحث روشن شده است و بسیاری از پرسش­ها هنوز پاسخ روشنی نیافته است چه در سطح کلان الگو و چه در سطح اندیشکده­ها. این پرسش­ها و ابهامات نباید اساتید را دچار واهمه نماید. اندیشکده تأسیس شده که به همین ابهامات و پرسش­ها پاسخ دهد آن هم به صورت علمی و نظام­مند و به صورت اولویت بندی و با برنامه.

روش تهیه الگو

در مرکز روش خاصی برای تهیه الگو در پیش گرفته شده است.

یک روش، روش مهندسی بود که بخش­های مختلف آماده شود و آن گاه یکجا لحاظ و تولید شود.

روش دیگر ارگانیک بود که به صورت تدریجی ساخته شود و همه اجزای بخش­ها یکجا و همراه با هم و متناسب با هم رشد کرده و تهیه شود؛ مانند یک درخت. این کار هیچ وقت خاتمه یافته نیست و باید همواره در حال تکمیل و تکامل باشد که بعدها با دشواری­های آن مواجه خواهیم شد. به تعبیر رهبری این کار باید ورز بخورد. بسیاری از مباحث باید نقد و تکمیل شود. این کار در اسناد دیگر دیده نشده است و برای نخستین بار در این کار دیده شده است.

نگارش الگو

نگارش اولیه الگو کار کارشناسی نیست بلکه از سوی صاحب نظرانی صورت می­گیرد که به مباحث تسلط و اشراف دارند. البته این کار به تنهایی از حوزه یا دانشگاه ممکن و مطلوب نیست. حسن اندیشکده سیاست این است که از همکاران حوزوی و دانشگاهی تشکیل شده است. اعضا عزمشان جزم شود تا کار جلو برود. کار دشوار و سخت است اما بایستی به ابهامات و پرسش­ها پاسخ داد و بایستی راه جدیدی برای توسعه و پیشرفت کشور ایجاد شود.

دکتر اشتریان:

الگو چه ویژگی­هایی دارد؟ هر سندی استانداردهایی دارد. این الگو چه استانداردهایی دارد؟ یا این که بایستی قرارداد شود؟ آیا در این الگو قرارداد کرده­ایم که بدانیم چه چیزی می­خواهیم تولید کنیم؟

دکتر شفیعی فر:

روشن نیست منظور از الگو چیست؟ قانون است یا برنامه است یا سند است یا ...؟ جایگاه الگو کجاست؟ ابهامات و حوزه­های سیاسی بسیار زیاد است و نمی­دانیم کدام از نظر مرکز اولویت دارد؟ به لحاظ نظری ممکن است ابهامات متفاوت از آن چیزی باشد که مرکز در نظر دارد؟ بحث تشکیل مرکز ممکن است بیشتر به بروکراسی بینجامد و در نهایت الگو از آن در نیازد؟

دکتر واعظ زاده:

آن چیزی که تهیه می­شود تغییر ایجاد می­کند و برای عمل و تغییر و تحول در کشور است. از این رو ضرورت چنین کاری به لحاظ عملیاتی بسیار احساس می­شود. امروزه سیاست­های مقاومتی تدوین شده است اما این سیاست­ها منسجم نیست و نیازمند مبانی است. این بحث که در مجمع تشخیص مصلحت تصویب شد جای آن نبود که به مبانی بپردازد. مرکز به سه بحث می­پردازد:

تهیه الگو

تهیه پیش نویس سند الگو

گفتمان سازی

اندیشکده­ها به هر سه می­پردازند. به ویژه نیازمند نظریه­پردازی هستیم. هدف این است که به نظریه برسیم. الگو فقط نباید ساختارهای نظام را هدایت کند بلکه باید عملیاتی باشد و عموم را پوشش دهد. همچنین این که حجم سند چه مقدار باشد و اجرای آن در سند تضمین شود. مسائل سیاسی باید از سوی اعضا مطرح شود. اعضا بایستی دید راهبردی داشته باشند.

دکتر صدرا:

مقام معظم رهبری در سخنی می­فرماید: «بحثی که برای الگوی پیشرفت می­کنیم، برای این نیست که می­خواهیم پیشرفت را شروع کنیم؛ پیشرفت از انقلاب اسلامی شروع شده، بلکه به این معناست که با بحث نظری و تعریف شفاف و ضابطه­مند از پیشرفت، قصد داریم یک باور همگانی در درجه اول در بین نخبگان، بعد در همه مردم به وجود بیاید که بدانند دنبال چه هستیم و به کجا می­خواهیم برسیم و بخش­های گوناگون نظام بدانند چه کار باید بکنند. این را باید پیدا کنیم.» (25/2/1386 در دیدار دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد).

در رشته سیاسی ظرفیت زیادی ایجاد شده است. بحث الگو زمینه­ای است که بتوانیم بحث­های نظری را با عینی تلفیق نماییم. از نظر آیین نامه­ها در مرکز خلایی نداریم. اندیشکده سیاست از صفر شروع نمی­کند بلکه بسیاری از کارها انجام شده است.

سخنی دیگر از مقام معظم رهبری: «اگر ما توانستیم به حول و قوه ی الهی، در یک فرایند معقول، به الگوی توسعه اسلامی-ایرانی پیشرفت دست پیدا کنیم، این یک سند بالا دستی خواهد بود نسبت به همه اسناد برنامه ای کشور و چشم انداز کشور و سیاستگذاری های کشور. یعنی حتی چشم اندازهای بیست ساله و ده ساله که در آینده تدوین خواهد شد، باید بر اساس این الگو تدوین شود؛ سیاستگذاری­هایی که خواهد شد-سیاست های کلان-باید از این الگو پیروی کند و در درون این الگو بگنجد.» (نخستین نشست اندیشه های راهبردی، اندیشه راهبردی الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت10/9/1389).

دکتر زالی:

یکی از الزامات اندیشکده­ها این است که با یکدیگر همگام حرکت نمایند. یکی دیگر حضور و شرکت در جلسات توسط اعضا است. خود الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت قابل بحث و گفتگو است.

دکتر اشتریان:

در بحث الگو هنوز ابهام وجود دارد. ظاهراً نظریه معطوف به عمل مراد است.

دکتر صدرا:

سخن رهبری درباره نقشه جامع ملاحظه شود.

مصوبات

الف. از نظر شکلی

1- بر ضرورت هم فکری در زمینه تولید و توریج و تحقق الگوی اسلامی ایرانی تأکید شد.

2- بر روش تک نگاشت­ها در زمینه الگو تأکید شد.

3- برگزاری نشست­های علمی

4- طرح­های چهار مرحله­ای و برنامه سالانه چهاربندی مورد تأیید و تأکید قرار گرفت.

5- تشکیل جلسات به صورت دو هفته­ای تا ماهانه مورد تصویب قرار گرفت.

ب. از نظر محتوایی

1. تشکیل شواری علمی اندیشکده سیاست مورد تأیید قرار گرفت.

2. بر نیروسازی، نیروشناسی و منبع شناسی تأکید گردید.

3. بر تدوین مبانی، راهبردهای راهبری، نقشه راه، پیمایش و پایش الگوی سیاسی تأکید شد.

4. تدوین الگوی پایه و اجمالی مورد تصویب قرار گرفت.

5. زمینه­سازی تدوین الگوی تفصیلی تصویب شد.

6. ترویج و گفتمان سازی نخبگان و عمومی مورد تأیید قرار گرفت.

7. طرح جامع اکتشافی؛ مرحله اول انجام مطالعات اولیه و پیش نیاز، تدوین مبانی اسلامی الگو و تدوین پیش نویس سند الگوی سیاسی مورد تصویب قرار گرفت.

 

 

رئیس اندیشکده «سیاست» منصوب شد

 

 

طی حکمی از سوی دکتر صادقواعظ‌زاده، رئیس شورای عالی و رئیس مرکز، رئیس اندیشکده «سیاست» منصوب شد. در این حکم چنین آمده است:

جنابآقای دکتر علیرضا صدرا

با سلام و احترام؛

نظر بهمراتب علمی و تعهد و تدبیری که بحمدالله از آنبرخوردارید، به سمت رئیس اندیشکده «سیاست» منصوب می‌شوید. شایستهاست با اتخاذ تدابیر لازم برای تکمیل ساختار و تشکیلجلسات و انجام وظایف اندیشکده مطابق نظامنامه مربوط ودر همکاری با معاونت‌های مرکز اقدام فرمائید. توفیق کاملجنابعالی را در ایفای شایسته این مسئولیت خطیر ازخداوند متعال مسئلت دارد.

گفتنی است دکتر علیرضا صدرا استاددانشگاه تهران و دارای آثار و مقالات علمی متعدد است.نمايندگي مجلس شوراي اسلامي در دوره چهارم و عضویت درهیات امنای دانشگاه باقرالعلوم (ع) از دیگر سوابق وی است.

 

مصاحبه با دکتر علیرضا صدرا، رئیس اندیشکده سیاست

 

 

دکتر علیرضا صدرا،  استاد دانشگاه تهران: مکتب اسلام به عنوان مکتب توحیدی دو ساحتی مادی و معنوی متعادل و متعالی، برترین طرح هادی و راهبردی زیرساختی الگوی توسعه و تمدن سازی نوین اسلامی است.

دکتر علیرضا صدرا استاد دانشگاه تهران و عضو کمیته علمی چهارمین کنفرانس در مصاحبه‌ای به واکاوی محورهای کنفرانس با نگاه به ابعاد و چشم انداز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت پرداختند که در زیر از نظرتان میگذرد.

سوال1- بررسی تاریخی و ارزیابی وضعیت کنونی پیشرفت ایران چه كمكي به تدوين الگوي اسلامي ايراني پيشرفت خواهد نمود؟

الف: گذشته هر ملت و کشوری؛ نه در گذشته، بلکه پشینه وضعیت کنونی آنها و حتی تحلیل درست و دقیق آن بوده و پشتوانه ساختن آینده آنهاست.

ب: بررسی تاریخی و ارزیابی وضعیت کنونی پیشرفت هر کشوری تا حدود زیادی؛ نشانگر ظرفیت و جوهره، قطبنمای جهت پیشرفت آن بوده و میتواند باشد. به اصطلاح چه بسا؛ گذشته، چراغ راه آینده و حتی دستمایه ساختن آینده است.

سوال2- از نظر جنابعالی مهمترین قابلیتها و سرمایههای ملی ایران برای دستیابی به افقهای پیشرفت شامل چه مواردی است؟

اول. الف: مواهب خدادادی: سرزمینهای حاصلخیز، آب شیرین، تنوع اقلیمی (سرزمینی از بازی تا اسیدی و آب و هوایی)، آفتاب درخشان، کویرات، دسترسی به آب‌های گرم و آزاد، ذخائر زیرزمینی به ویژه نفت و گاز، مهمتر از همه اینها؛

ب: موقعیت راهبردی (استراتژیک حساس، خطیر و حیاتبخش)، اقتصادی (تجاری بسان جاده ابریشم، ترانزیتی باری و ترانسپورتی مسافری زمینی شوسه و راه آهن، دریایی و هوایی، فیبر نوری، خط و شبکه انتقال انرژی)، سیاسی و امنیتی-نظامی و حتی فرهنگی و مدنی تاریخساز. از همه اینها فراتر؛

ج: منابع انسانی و سرمایه انسانی مستعد، آموزشپذیر و آموزشدیده عالی و نظامپذیر سازمانیافته در قالب نهادها و هزاران، دهها هزار و بلکه صدها هزار شرکت های دولتی، عمومی و خصوصی (و توان و تجربه تقسیم کار، تعاون و کار و همکاری جمعی) همراه با تنوع بینظیر قومی و همزیستی مسالمتآمیز قومی، نژادی،زبانی، دینی و مذهبی در قالب ملیت واحد، دیانت و مذهب حداکثری، با سابقه و تجربه تمدنسازی. برتر و متعالیتر و سرنوشت‌سازتر از همه اینها؛

دوم.الف: مکتب اسلام به عنوان مکتب توحیدی دو ساحتی مادی و معنوی متعادل و متعالی، برترین طرح هادی و راهبردی زیرساختی الگوی توسعه و تمدنسازی نوین اسلامی است. بویژه

ب: مذهب راهبردی انقلابی ولایت و امامت شیعی که اساساً شعورخیز شورانگیز و حکمت‌آمیز حرکت‌آفرین است.

ج: حکمت جاویدان عقلی، دینی و سیاسی تعادلنگر، تعالیگرا و توسعهگر شرقی و ایرانی، که با مکتب اسلامی و ولایت شیعی نیز آمیحته و عجین شده است. این آمیزه حکمی ایرانی، دینی اسلامی و ولایی انقلابی شیعی؛ یقینا پربارترین منبع و مبداء تحول، توسعه و تمدن بوده و خواهد بود.

این و اینها سرمایههای مکتبی دینی و مدنی؛ اجتماعی و سیاسی تفکر و تمدنسازند. اینها هندسه مسطحه متدانی الگوی تک ساحتی را به هندسه فضایی متعالی توحیدی دو ساحتی مادی و معنوی متعادل و تعالی بخش تبدیل کرده اند.

سوم.الف: انقلاب اسلامی در زمانی که پایان تاریخ و دین و عصر سیطره لیبرال دموکراسی نامیده شد، احجاب تا اعجاز آمیز بوده و حقیقتا انفحار نوری بوده که سیر و مسیر قهقرایی ایران، جهان اسلام و جهانیان را از ظلمات جاهلیت مدرن بسوی نور («یخرجهم من الظلمات الی نور») حقیت هدایت؛ راهنمایی و راهبری وراهگشایی نمود. شعایر استقلال و آزادی شالودهها و شاخصههای تحول، توسعه و تمدنسازیاند. اراده و اختیار الگو سازی را به خود ما داد. الگوی انقلابی؛ الگوی ارادیست. بر خلاف الگوی تک ساحتی و تنازعی فرویدیسمی و داروینیستی مدرنیسم اعم از سوسیالیسم و کاپیتالیسم که طبیعی، غریزی و حتی جبری در قالبتفویض و بخود واگذاشتگی است. نظام سازی جمهوری اسلامی نیز خود از این منابع و مبادی شالودی و شاخص تحول، توسعه و تمدنسازی بوده و به شمار میآید. اینها سرمایههای مدنی؛ اجتماعی و سیاسی تاریخ سازند. هر یک از سرمایههای ذیل در این راستا می باشند:

1. نواندیش و نواندیشان دینی سیاسی، 2. در رأس همه اندیشههای بلند راهنما و راهگشای امام راحل، 3. قانون اساسی انقلابی جمهوری اسلامی، 4. ذخایر بینظیر و غنی مکتب و زنده زاینده افزاینده حوزههای علمی اسلامی بهویژه قم و مشهد و تهران در این زمان، 5. دانشگاهها و دانشمندان و دانشآموختگان چندینمیلیونی علوم پایه، مهندسی و پزشکی و علوم انسانی، اجتماعی و سیاسی داخل و حتی خارج از کشور، 6. رهبری نظام و انقلاب و راهنمودهای راهبردی ایشان به عنوان برترین نعمت و سرمایه معماری توسعه و تمدنسازی در الگوی اسلامی ایران پیشرفت

ب. دفاع مقدس و تجربه تثبیت بویژه جهاد، دفاع، مقاوت و بسیج مردمی، از برترین سرمایههای ملی در توسعه و تمدنسازی کشور است. بدون این تجربه علمی، هیچ الگویی یا عملی نبوده و یا مفید نمیباشد. بازتولید تجربه دفاع مقدس در مرحله جهاد اصغر و استخراج علمی آموزه های آن و تبدیل آنها به راهبردهایکارآمد جهاد اکبر خودسازی ملی از جمله توسعه کشور و تمدنسازی، تنها و برترین راه ارتقای کارآمدی ساختاری و راهبردی دولت و کشور میباشد. سرمایهای مکتوم که از هر موهبت، موقیت و حتی منبع انسانی برتر است.

ج. تجربه سازندگی جهادی از مرحله نهادسازی و گذار و تاسیس نظام سیاسی بدیع انقلابی بی بدیل جمهوری اسلامی ایران تا دوران دفاع مقدس و تا دوران بازسازی و سازندگی و توسعه زیربنایی کشور، که چه بسا مکتوم مانده و نیاز به کشف مجدد، بازتولید و روزامدسازیست. شکل گیری شرکت ها و تجربه همکاری وکار جمعی و دستجمعی بجای تککاری و کار فردی و شخصی یا انفرادی، سرمایهای عظیم بوده که در بیش از سه دهه از حیات پربار انقلاب و نظام مقدس اسلام بروز کرده بارور گردیده است. نیاز به باز مهندسی، مهندسی مجدد، مکرر و مستمر، مدیریت راهبردی و آسیب شناسی و آسیبزدایی دارد. این سرمایه پایانناپذیریست.

به عنوان بارمد و باوری و بهرهمندی از اعم موارد و منابع توسعه و تمدنسازی؛

چهارم. کارایی و کارآمدی اعم از بهره وری و اثربخشی است. مراد کارایی نیروها یا نیروهای کارا. کارآمدی نهادها یا نهادهای کارآمد سیاسی، اقتصادی و فرهنگی دولتی، عمومی و خصوصی، که مواهب، موقعیت و منابع انسانی را؛

الف: از قوه به فعل در آورده

ب: از دارایی به درآمد تبدیل ساخته

ج: ارزش افزوده تولید می نمایند.

این رمز و راز توسعه و تمدن‌سازی است.

با کارآمدیست که منابع فوق به مبادی توسعه و تمدن تبدیل می شوند. از مواد اولیه به سرمایه تبدیل می گردند. کارآمدی ملی اعم از بهرهوری و اثربخشی اقتصادی، سیاسی و فرهنگی دولتی، عمومی (تعاونی‌ها و شهرداری‌ها، ...) و خصوصی یا مردمی فرصتها و تهدیدات طبیعی و بشری را شناسایی کرده، فرصت‌ها را استفاده کرده، حفظ کرده و تقویت میکند. تهدیدات را تبدیل به فرصت نموده بسان سیل که با سدسازی بجای تخریب در زمستان و خشکسالی در تابستان، به سازندگی تبدیل میشود. یا تهدیدات را از بین برده بسان ریشهکنی مالاریا، فلج اطفال، وبا، طاعون و همانند اینها. در غیر این صورت تهدیدات را به حداقلممکن فروکاسته و کاهش می دهد. بسان تهدید و خظر زلزلهها و آتش سوزی که با ساخت و ساز مناسب و پیشبینی و آتش نشانی، دامنه تخریب و خسارات آن را میتوان کم نمود.

سوال3- آینده پژوهی در مباحث مربوط به پیشرفت ایران تا چه اندازه حائز اهمیت است و از نتایج آنها چگونه و چه بهره هایی در تدوین الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت می توان برد؟

آینده پژوهی با پیش بینی شرایط احتمالی، در شکل و شیوههای تحقق و به تبع و به تناسب آن در ترسیم الکوی توسعه تاثیر گزار می باشد. پیش بینی به منظور پیشگیری تحقق الگو را تسهیل، تسریع و حتی تشدید مینماید. اما چشم انداز توسعه؛ تعیین کننده است.

سوال4- به نظر شما فرصت ها، تهديدها و راهكارهای ممکن در رسيدن به تمدن نوين اسلامي ایرانی كدامند؟

فرصتها: سرمایههای پیش گفته در پاسخ پرسش دوم است. از مواهب، موقعیت و منابع انسانی، اسلام، انقلاب و دفاع مقدس تا توسعه زیربنایی کشور میباشند.

تهدیدات: بجای تسابق یعنی رقابت سالم و سازنده، تنازع یعنی تخریب جناحی بوده که هم غیراخلاقی و بلکه ضد اخلاقی بوده و مانع تعالی اخلاقی و باعث تنازل و فروپاشی اخلاقی جامعه و کشور است. ناکارآمدی ساخترای و راهبردی که فرصت ها را از دست داده و تبدیل به تهدید کرده و تهدیدات طبیعی و بشریاقتصادی (تحریم، مصرف گرایی، ارتشا، ...)، سیاسی و فرهنگی داخلی، خارجی منطقهای ارتجاعی و فرامنطقهای به ویژه استکباری و صهیونیستی را افزایش می دهد.

راهکارها: ممکن نیز در رسیدن به توسعه و تمدنسازی نوین اسلامی ایرانی: ارتقای بهینه و بسامان کارآمدی؛ بهرهوری ملی؛ اقتصادی، سیاسی و فرهنگی دولتی، عمومی و خصوصی است. تشکلهای سیاسی یعنی شکلگیری دو حزب ملی رسمی کارآمد به منظور کادرسازی و برنامه‌سازی، در چهارچوب قانونی و مصالح کشور، ترسیم الگوی توسعه و تمدنسازی،

سوال5- لطفا هرگونه نظر تكميلي خود را حول موضوع «پيشرفت ايران؛ گذشته، حال، آينده» مرقوم فرماييد.

ایران گذشته تمدنسازی شکوفایی را به صورت پیوسته ولی با فراز و فرودهای فراوان در پیشینه خود دارد. که می تواند پایه و دست مایه توسعه آینده او باشد. دورانی چندین قرنه از از توسعه ماندگی و تدریجا عقب نگهداشتگی و حتی عقب بردگی ناشی از ناکارآمدی سیاسی دولتهای بی کفایت و از مشروطیت به بعدتحت نفوذ بیگانه غربی را نیز تجربه نموده است. انقلاب اسلامی با شعایر استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی؛ طرح نویی با چشم انداز توسعه متعالی اقتصادی، سیاسی و فرهنگی؛ معنوی و اخلاقی و تمدن‌سازی نوین ایرانی و اسلامی را فراز آینده خود دارد و با چالش ارتقای هر چه فراتر کارآمد ملی مواجه میباشد. تبیینعلمی نظری، ترسیم علمی عملی (راهبردی و کاربردی) و تحقق علمی عینی (اجراییسازی و جاریسازی) تحول علمی، توسعه متعالی و تمدنسازی نوین اسلامی، از اهم ضروریات ارتقای کارآمدی بوده و به شمار می آیند.

تاکید مقام معظم رهبری پس از حماسه سیاسی حماسه اقتصادی در قالب راهبرد جهاد اقتصادی و فرهنگی در عین دانش بنیادین بودن، دقیقا بدین سبب و بدین مناسبت میباشد. این در تداوم راهبرد نهادسازی و نظامسازی انقلابی سیاسی امام (ره)، راهبرد توسعه و تمدنسازی نوین اسلامی است.