تعیین تعدادی از سخنرانان چهارمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت

 

 

 

در پی اعلام آمادگی جمعی از اندیشمندان و صاحبنظران برجسته کشور جهت مشارکت در چهارمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، تعدادی از سخنرانان این کنفرانس که در تاریخ 30 و 31 اردیبهشت­‌ماه 1394 برگزار خواهد شد، مشخص شدند.

اسامی؛ موضوع سخنرانی و چکیده مقالات سخنرانان به شرح زیر است:

 

 

Davari

1- دکتر رضا داوری اردکانی؛ رئیس فرهنگستان علوم

«عقلگرایی، نقلگرایی در سیر و بسط تاریخ ایران»

 

چکیده

«علم عقلی میتواند مستقل و بینیاز از نقل باشد اما علم نقلی از عقل، منفک نمیشود. قرآن مجید که کلام الهی نازل از آسمان است یکسره حکمت و خرد است. احادیث نبوی و کلمات مولای متقیان علی علیهالسلام و دیگر ائمه اطهار، متضمن گوهرهای گران‌بهای عقلی است که نظیرش را در گفتار حکیمان و فیلسوفان به ندرت مییابیم. در طول تاریخ هزار و چهارصد ساله اخیر هم، نقل و عقل به موازات هم پیش رفته و هرچند که گاهی اختلافهای بزرگ میان آنها بروز کرده است همراهی و تأثیر متقابلشان را نمیتوان انکار کرد. این تأثیر و تأثر در دورههای تاریخی متفاوت بوده و از زمان صفویه، صورت دیگر پیدا کرده است. در یکی دو قرن اخیر که تجدد در سراسر جهان بسط یافته است نسبت میان عقل و نقل با نسبت سابق که در درون تاریخ ما وجود داشت تفاوت اساسی کرده است. در این نسبت، گرچه نقل نفی و طرد نمیشود، اصالت به عقل داده میشود و نقل را با آن میزان میکنند و میسنجند.»

واژههای کلیدی: علم عقلی، علم نقلی، فقه، تفقّه، فلسفه، علم کلام، علم اصول، تفسیر

 
 Golshani

2- دکتر مهدی گلشنی؛ استاد دانشگاه صنعتی شریف

«توسعه علمی و فناورانه پایدار در پرتو جهان‌بینی اسلامی میسر است»

 

چکیده

«امروزه، دو چیز، مورد تردید نیست. اولاً در عین اینکه علم و فناوری در غرب، پیشرفت بسیاری داشته است این دو در مقام عمل، گاهی در جهات نامطلوب به کار برده شده‌اند و از لحاظ نظری یک نگرش ماده‌گرایانه غیرالهی بر اذهان عالمان، حاکم شده است؛ نگرشی که نهایتاً توسعه پایدار را در بر نخواهد داشت. ثانیاً، جهان اسلام، و از جمله میهن عزیزمان، در چند قرن اخیر در علم و فناوری، پیشرفت اصیل نداشته و بیشتر نقش مقلد را ‌ایفا کرده است. ‌از نظر اینجانب، حاکم کردن جهان‌بینی اسلامی بر جریان علم و فناوری در کشور، زمینۀ فرهنگی توسعه علمی را آماده می‌سازد، به عالمان یک دید جامع‌نگر می‌دهد، به دغدغه‌ها و سؤالات بنیادی انسانی توجه کامل دارد، برای کاربردهای علم و فناوری، جهت‌دهی مناسب فراهم می‌کند، و برای اعتلای جامعۀ اسلامی و خوداتکایی آن، اولویت قائل است. پس در مقام عمل باید ضمن تلاش برای حاکم کردن جهان‌بینی اسلامی بر محیطهای علمی، به شناسایی مشکلات موجود و سیاستگذاری برای حل آنها و رفع نیازهای اساسی کشور پرداخت و در جهت مشارکت در تولید علم، در مرزهای دانش، اقدامات اساسی انجام داد. در این زمینه تقویت هویت ملی، فراهم کردن زمینه تضارب آراء، توجه به نخبگان، شایسته‌سالاری، و ایجاد یک عزم ملی جدی نقش اساسی، ایفا می‌کنند».

واژه‌های کلیدی: توسعه پایدار، جهان‌بینی اسلامی، مشارکت در تولید علم، رفع نیازهای اساسی کشور، تمدن اسلامی روزآمد

 

 

 Zolfigol

3- محمدعلی زلفیگل؛ استاد دانشگاه بوعلی همدان

«ژنوم فرهنگی»

 

چکیده

«فرهنگ هر جامعه، مجموعهای از خلق‌وخوها، هنجارها، ارزش‌ها و اعتقادات، بایدها، نبایدها، رسم و رسوم آن جامعه می‌باشد. نقشه مهندسی فرهنگی یک جامعه را میتوان شبیه یک پازل تصور نمود که هر رفتار و کنش اجتماعی، قطعهای از آن است. در نگاه میکروسکوپی، فرهنگ هر جامعه، دارای یک نقشه ژنتیکی (ژنوم) میباشد و هر رفتار و کنش اجتماعی برگرفته از یک ژن فرهنگی است، ژن فرهنگی وظیفه انتقال یک ارزش، خلق‌وخو، رسم یا عرف را از نسلی به نسل دیگر بر عهده دارد. برای ایجاد یک رفتار و کنش اجتماعی جدید و یا حذف یک رفتار و کنش اجتماعی قدیمی باید ژن فرهنگی لازم را ایجاد و یا حذف نمود؛ در غیر اینصورت، اصلاحات فرهنگی جامعه به نتیجه مطلوبی نخواهد رسید. ژن فرهنگی میتواند برگرفته از کنشهایی همراستا با فطرت انسانی، غریزی، وحیانی و یا شیطانی باشد. اگر یک کنش رفتاری در راستای انگیزه فطری و وحیانی باشد همچون فرشتهای است که موجب نجات و خودسازی فرد و در نتیجه جامعه میگردد. جهت نیل به تربیت انسان‌های وحیانی و با تقوا، مدینه فاضله و جامعهای عقلانی، شناسایی و تبیین مهندسی و همچنین ژنوم فرهنگی فطرت‌بنیان وحیانی، ضروری است. بدیهی است شناسایی، اصلاح، پالایش و ژن‌درمانی رفتارها و کنشهای فرهنگی ناشایست برای پیشرفت و داشتن زندگی سالمتر، اجتناب‌ناپذیر است. ایمان یکی از قدرتهایی است که انسان توسط آن به زندگی ادامه میدهد و فقدان مطلق آن، او را به پوچی و پوچ‌گرایی هدایت کرده و در هم میشکند، بنابراین تقویت ایمان شهروندان هر جامعه و کنترلهای درونی توأمان و همراه با اعمال قانون مناسب میتواند در مدیریت فرهنگی جامعه، نقش کلیدی را داشته باشد. بنابراین در دیپلماسی، تعامل و تقابل فرهنگی بین کشورها، ‌این ایمان یک جامعه است که کارساز است و در مقابل ایدز فرهنگی، مصونیت ایجاد مینماید. از آنجا که مدارای فرهنگی و نفوذ فرهنگها در یکدیگر به واسطهی پیشرفت علم و تکنولوژی یک واقعیت بوده و علم و فناوری نوین، فرهنگ جدید ایجاد مینماید، بومی‌سازی فرهنگهای وارداتی، اجتناب‌ناپذیر است. کشورهایی که در زمینهی علم و فناوری همیشه مصرف‌کننده هستند و تمهیدات لازم را نمیاندیشند به مرور، فرهنگ آنها توسط کشورهای پیشرفته، استحاله میگردد. تحقیقات هدفمندی که در راستای نیازهای کشور باشد میتواند در بومیسازی فرهنگهای بیگانه، به واسطه ورود علم و فناوری و فرهنگ وابسته، کمک شایانی نماید. امنیت فرهنگی با حفاظت و صیانت از ژنوم فرهنگی، مقدور بوده و پیش‌نیاز امنیت در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و... میباشد».

این مقاله با همکاری دکتر سیدمرتضی هزاوئی، استادیار علوم سیاسی دانشگاه بوعلی همدان نگاشته شده است.

 

 

 Govagi

4- دکتر عبدالرحیم گواهی؛ رئیس مرکز پژوهش ادیان جهان و مسئول گروه مطالعات آینده‌نگری علم و فناوری فرهنگستان

«محذورات، چالش‌­ها و مخاطرات  طراحی الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت»

 

چکیده

سال گذشته و در سومین کنفرانس سالانه الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت در زمینه  «امکان» و ضرورت داشتن یک الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت مقاله ای توسط نگارنده ارایه شد. در آن مقاله همچنین ضمن تبیین ملاحظاتی چند در باب «معنای پیشرفت» و تعمیم مفهوم پیشرفت به حوزه­هایی فراتر از پیشرفت­های علمی یا فیزیکی  یا مادی، از لزوم پیشرفت در حوزه روحی- معنوی و نیز پیشرفت اخلاقی – انسانی جوامع، البته در کنار پیشرفت و رفاه مادی و نه ضرورتاً در مقابله با آن، نیز سخن به میان آمد و سپس رئوس اهداف متصور مورد نظر در یک الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت بفراخور آن مقال بیان شد. این مقاله در ادامه مبحث پیشین بوده و از یک سو به بررسی شرایط، محذورات و محدودیت­های الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت و از سوی دیگر به معرفی چالشها و مخاطرات طراحی یک الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت خواهد پرداخت.

برخی از مهمترین شرایط شرط پرداختن به یک الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت عبارتند از داشتن درک و برداشت درستی از اسلام و مسلمانی، داشتن قدرت فکری و اخلاقی و علمی ای لااقل معادل با قدرت روحی و فکری و علمی کنونی عالم تجدد، اطلاع نسبتاً کافی و متوازن از هر دو وجه اسلامیت و ایرانیت چنین الگویی، توجه به محدویدت به ماهیت دین، اسلام و احکام اسلامی و اصول و مبانی تفکر مابعد الطبیعی و غیره که در مقاله به ده مورد از این موارد اشاره خواهد شد. درباره چالش­ها و مخاطرات طراحی یک الگوی بومی  (ایرانی- اسلامی) پیشرفت برای میهن عزیز اسلامی ما (ایران زمین) هم شاید به یک معنا لاتعد ولاتحصی بوده باشد که در این مقاله، صرفاً از باب یادآوری، به چند نمونه(حدود ده مورد) از آنها اشاره می­کنیم.

واژه‌های کلیدی: محدودیت، مخاطره، چالش، الگوی اسلامی– ایرانی، پیشرفت.

 

 

 Maknoun

5- دکتر رضا مکنون؛ استاد دانشگاه، گروه مهندسی آینده‌پژوهی، دانشکده مدیریت، علم و فناوری، دانشگاه صنعتی امیرکبیر

«الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت مبنای حکمرانی پایدار (نظام تدبیر شایسته و پایدار)»

 

چکیده

داشتن الگویی متناسب با شرایط اقلیمی، اجتماعی و فرهنگی برای هر کشوری که می خواهد در مسیر توسعه و پیشرفت گام بردارد ضرورتی انکار ناپذیر است. الگویی جامع و فراگیر، پویا و انعطاف­پذیر، منطبق بر شرایط عینی جامعه، ناظر به حل مسایل اساسی جامعه و غیره که مورد اجماع باشد. تجاربی مختلفی در سطح بین المللی در این راستا وجود دارد که مطالعه آن ها در مسیر طراحی الگوی اسلامی- ایرانی برای ایران لازم و ضروری است.  از آنجایی که یکی از کارکردهای چنین الگویی شکل دهی به نظامی برای تدبیر امور و حکمرانی می باشد، این مقاله در نظر دارد نظریه­های توسعه­ای و حکمرانی را مطالعه و سیر تکامل این نظریات را از دولت گسترده و فراگیر تا دولت کوچک(نظام بازار) و سپس حکمرانی خوب و در نهایت حکمرانی پایدار بررسی کند. پس از تبیین مفاهیم اولیه در نظر است شرایط و الزامات دستیابی به حکمرانی پایدار بررسی و نقش الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت به عنوان مبنایی برای دستیابی به حکمرانی پایدار تبیین شود. توجه به مبانی حکمرانی پایدار در تدوین الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت باعث خواهد شد که توسعه متوازن و همه جانبه دست یافت و از این طریق به آینده ای پایدار شکل داد.

واژه‌های کلیدی: حکمرانی، نظام تدبیر، حکمرانی خوب، حکمرانی پایدار، الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت

این مقاله با همکاری جلیل سلیمی، دانشجوی دکتری مهندسی آینده‌پژوهی نگاشته شده است.

 

 

 Torkamani

6- دکتر پروین ترکمنی آذر؛ استاد پژوهشکده تاریخ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

«حکمت عملی، الگوی پیشرفت ایرانیان( تاملی بر تاریخ نوشته های قرن 3 تا 6 هجری)«

 

چکیده

هدف کلان از نگارش تاریخ، هدایت بشر به سوی سعادت است، بخصوص سعادت دنیوی، یعنی برخورداری از امنیت و رفاه اجتماعی. مقاله در صدد است تا دریابد مورخان دوره مورد بحث چه نقشی در تبیین این موضوع، رسیدن جامعه به سعادت دنیوی، داشته اند و پیشنهاد آنان چه بوده است؟ امتياز كتابهاي تاريخي این دوره، انتقال میراث فرهنگ سیاسی گذشتگان و  ارائه تجربيات تاريخي، بخصوص در زمينه آداب صحيح ملكداري بود. آنان با اقتباس از متون اندرزنامه ای با روش آموزش و احیای هویت ملی به تبیین ارکان اصلی جامعه و نقش پادشاهان در ایجاد تعادل و توازن میان آنها با ابزار عدالت پرداخته و اوضاع روزگار خود را به نقد مي كشيدند و با ارائه پيشنهاد و راه حل براي اداره بهتر امور جامعه در صدد بودند تا حكومتگران وقت را از راه مطالعه تاريخ روزگاران گذشته و پيامدهاي آن، به تجربه اندوزي و عمل به روشهاي صحيح اداره مملكت، هدايت نمايند.

واژه‌های کلیدی: الگوی پیشرفت، حکمت عملی، ایران، تاریخ نگاری، قرن 3 تا 6 هجری

 

 

 

 Bigdeli

7- دکتر علي بيگدلي؛ استاد تاريخ دانشگاه شهيد بهشتي

«تعارضات فکری- ساختاری در تمدن ایرانی- اسلامی؛ فقدان شکل‌گیری و الگوی پیشرفت علمی»

 

چكيده

از زماني كه پيامبر اكرم(ص) يثرب را به مدينه النبي تبديل و اين شهر مقام پايتختي اسلام را به عهده گرفت ، زمينه ي شكل گيري تمدن اسلامي فراهم امد . پس از رحلت پيامبر اعظم (ص) خلفاي راشدين بيشترين تلاششان در جهت ادامه ي سنت نبوي بود، گرچه در زمان خليفه دوم كشورگشايي هايي نيز صورت گرفت، اما امويان به جهانگيري پرداختند، تا اين كه به همت عنصر ايراني سرنگون و دوران خلافت عباسي از اوايل قرن دوم شروع شد. عباسيان از يك سو به منظور جلال و جبروت بخشيدن بر خلافت خود در رقابت با امپراتوري بيزانس و از ديگر سو در جهت مقابله با اديان يهودي و عيسوي و ايين هاي غير اسماني ناچار بودند اسلام را مزين به قدرت استدلال در جهت اثبات حقانيت خو كنند.

عباسيان كه خود فاقد سوابق سياسي، علمي و فلسفي بودند ، براي تقويت بنيان اسلام ، متوسل به دانشمندان ايراني شدند.ابو مسلم با قدرت نظامي انان را بر سرير خلافت نشاند-برمكيان دستگاه ديواني خلافت را پي ريزي كردند و عبداله بن مقفع نخستين دانشمند ايراني در دربار منصور بود كه با ترجمه ي ((منطق ارسطواي)) باب فلسفه را به سوي دنياي اسلام گشود. هم او بود كه شيوه ي حكومت داري را از ميراث ساساني در ساختار خلافت دخيل كرد. گرچه منصور پس از قتل مقفع ، با دعوت از بختيشوع پزشك دانشگاه جندي شاپور نهضت تمدن سازي اسلامي را اغاز كرد، اما از دوره هارون الرشيد نهضت ترجمه ي متون علمي -فلسفي و تاسيس بيت الحكمه اغاز شد.در اين دوره الگوي پيشرفت تمدن اسلامي به يك الگوي جهاني تبديل شد. در زمان مامون كه تربيت ايراني داشت نيز جريان الگو سازي تمدن اسلامي ادامه يافت. از دوره متوكل به دليل ورود عنصر ترك به دربار و تعارض ميان سه عنصر ايراني- عربي و ترك از يك سو و از ديگر سو به دليل غلبه ي علماء متعصب اهل حديث بابا تعقل و تفلسوف مسدود و ابواب تعبد ديني و تكبر عربي گشوده شدو الگوي پيشرفت تمدن اسلامي به خاموشي گراييد. در دنياي عرب حتي يك ابوعلي سينا و يك خوارزمي ظهور نكرد. 

تشكيل حكومت هاي محلي ايراني توسط طاهريان و به ويژه صفاريان و سامانيان از يك سو كشور ما را از سلطه ي عنصر عرب رها كردند و از سوي ديگر گشايش فضاي ازاد انديشه ورزي موجب احياء علم و فلسفه در ايران عصر سامانيان شد. از اين به پس الگوي پيشرفت تمدن اسلامي تحت سلطه ي عنصر عرب جاي خود را به دوران الگوسازي تمدن ايراني اسلامي داد و اين همان تمدني است كه اروپا را از خواب بيدار كرد كه پل والري شرق شناس مشهور فرانسوي مي گويد: غرب ، شرق را با زرتشت و اشلام را باايران شناخت.

واژه‌های کلیدی: خلافت عباسي، تمدن اسلامي، تمدن ايراني-اسلامي، افول تعقل‌گرايي، برآمدن تعبدگرايي

 

 

 Barkashli

8- دکتر فريدون بركشلي

«تأثيرات متقابل صنعت نفت و اقتصاد ملي»

 

چكيده:

 در ميان انبوه نظريات و ادبيات توسعه در كشورهاي در حال توسعه، طراحي يك الگوي توسعه كه با خصوصيات و شرايط خاص كشورهاي صادركنندة نفت به طور اعم و اقتصاد ايران به طور اخص سازگاري داشته باشد تحقق پيدا نكرده است. به عبارت ديگر مطالعه و بررسي مشكلات  ويژه يك اقتصاد نفتي تاكنون دلمشغولي چنداني براي اقتصاددانان جهان نبوده است. از همين رو تفكر، تأمل و اقدام جهت تبيين و تدوين اهداف منسجمي جهت برنامه‌ريزي تحت شرايط كشور اسلاميمان از اهميت بالائي برخوردار است.طي چندين دهه گذشته صنعت نفت چه تأثيراتي بر اقتصاد ايران برجاي گذارده است.

روند تاريخي سهم اقتصاد ملي در توسعه صنعت نفت كشور چگونه است.

آيا صنعت نفت توانسته است نقش صنعت پيشگام(Leading Industry) را در اقتصاد ايران ايفا كند.

بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه در 1356، بخش صنعت ايران كمتر از 4 درصد از نيازهاي صنايع نفت، گاز و پتروشيمي را تأمين مي‌كرد. اين رقم در سال 1383 به بيش از 37 درصد افزايش يافت. اين مطالعه به دنبال اين هدف اساسي است كه راهكارهاي افزايش و ارتقاء سطح حضور اقتصاد ملي و صنايع كشور در صنعت نفت را مورد بررسي قرار دهد. اين مقالة مي‌كوشد تا چگونگي برقراري يك رابطه دو سويه ما بين صنعت نفت و اقتصاد ملي را مورد بررسي و ارزيابي قرار دهد. طي‌چندين دهه گذشته صنعت نفت رابطه‌اي يكجانبه در راستاي تأمين منابع ارزي با اقتصاد ملي برقرار كرده است. انتظار مي‌رود كه اين مقالة منجر به نوشتاري شود كه بر پايه آن بتوان پاره‌اي راهكارها جهت ايجاد يك رابطه متقابل و دو سويه ما بين اقتصاد ملي و صنعت نفت تنظيم شود.

 

 

 Pourezzat

9- دکتر علی‌اصغر پورعزت؛ استاد دانشکده مدیریت دانشگاه تهران

«توسعه سیستم برنامه‌ریزی راهبردی عصرمدار برای مهار اثربخش چالش‌های پیش روی پیشرفت جامعه»

 

چكيده:

مسیر پیشرفت و توسعه همواره با دشواریها و موانعی مواجه بوده است؛ ولی گویا با گذر زمان این دشواریها و موانع، بیشتر و شدیدتر می‌شوند و بر چالشهای مدیریت مسیر پیشرفت جامعه می‌افزایند. با افزایش مراتب پیچیدگی و تنوع برنامه‌های معطوف به پیشرفت، چنین به نظر می‌رسد که اتخاذ رویکردی آینده پژوهانه و مبتنی بر سناریو ضرورت دارد. سیستم برنامه‌ریزی راهبردی عصرمدار یک سیستم آینده‌نگر مبتنی بر سناریوست که امکان انسجام‌بخشی به مجموعه سناریوهای ملی و بازآرایی مستمر آنها بر حسب مقتضیات زمان و مکان در عصرهای متوالی را فراهم می‌آورد.

     این مطالعه بر آن است که دلایل اولویت استفاده از این سیستم برنامه ریزی پیچیده و پر تنوع را برای نیل به اهداف چشم انداز پیشرفت، مد نظر قرار دهد؛ با تاکید بر این مهم که ناگزیر راهبرد پیشرفت در محیط های پیچیده و پر تنوع باید از تنوع و پیچیدگی کافی برخوردار باشد و در برابر هر حالت و وضعیت احتمالی سناریوی مناسبی را در چنته داشته باشد.

واژه‌های کلیدی: پیشرفت، سناریو، انعطاف، تنوع، پیچیدگی، شدت، عصر، اقتضاء، رصد مستمر، دیده بانی مؤثر.

 

 

 ameli

10- دکتر سعید رضا عاملی؛ استاد گروه ارتباطات و رئیس مرکز پژوهشی سیاست­های فضای مجازی دانشگاه تهران

«الگوی دو فضایی حکمرانی و پیشرفت پایدار اسلامی-ایرانی: ظرفیت­ها و تحولات بزرگ فضای مجازی و نظامند کردن هوشمند ارزش­های اسلامی»

 

چکیده

فضای مجازی، از واقعی­ترین سطح مجاز برخوردار است. اگر تا دیروز از آن تعبیر به واقعیت مجازی، در قالب واقعیت افزوده یا شبیه سازی واقعیت تعبیر می شد، امروز از آن تعبیر به "واقعیت واقعیت" می­شود. فضای مجازی به دلیل ماهیت عددی که دارد موضوع ضریب افزوده متمایل به بی نهایت و قدرت کوچک سازی متمایل به بی نهایت است؛ لذا نگارنده از دو تعبیر "تصاعد مجازی" در ادامه مسیر فزاینده تصاعد حسابی و تصاعد هندسی به عنوان روند جدید تولید ارزش افزوده و همچنین از  مفهوم "نانومجازیت" که می توان از آن  به "توان متمایل به منفی بی نهایت " تعبیر نمود، بهره می گیرد.  با نگاه ریاضی، فضای مجازی قدرت پویائی متمایل به بی نهایت تولید، توزیع و مصرف در یک عرصه مرکزی-غیر مرکزی را دارد که مفاهیم بنیادین جهان هستی مثل محیط، زمان، کار و انرژی را دستخوشی تغییرات ماهوی نموده است. به لحاظ هستی شناسی، فضای مجازی از ماهیت  و ظرفیت دیجیتال بودن، هایپرلینک بودن، غیر مرکزی بودن، موژولار بودن، لایه ای بودن و یکپارچه بودن برخوردار است. این خصوصیات این محیط را تبدیل به یک محیط منعطف با  آمادگی متمایل به بی نهایت تغییر نموده است. تغییر پذیری، دسترس پذیری، فرامحلی و جهانی بودن، اتوماتیک بودن، هوشمند بودن و همه جا حاضر بودن از خصلت های  محیطی، فرایندی و ارتباطی  فضای مجازی؛ بعنوان فضای دوم زندگی است.

تحولات این فضا با متغیرهای فنی مثل زیرساخت فناوری سرعت  دسترسی و پهنای باند، مراکز مدیریت داده، ساختارها و سازه های مجازی، محیط های  تجمیع داده ها، ارائه داده ها و خدمات  و انجام انواع تراکنش  ها و شبیه سازی محیط های فیزیکی در فضای داده ای  اتصال همه چیزها اعم از اشیاء، اطلاعات، فرایندها  افراد به محیط اینترنت است.  در این راستا تحولات عظیم در جهان رخ داده است که منجر به  تغییر در مدل های حکمرانی دولت ها در جهان شده است. در این تغییر می توان گفت در ارتباط دولت با مردم(G to P)، دولت با دولت(G to G)، و مردم با مردم(P to P)  شاهد بزرگ شدن دولت در فضای مجازی و کوچ شدن دولت در فضای فیزیکی هستیم. این بدیل معناست که مدل های حکمرانی تک فضای (فضای حضوری و فیزیکی) تبدیل به مدل های حکمرانی دو فضائیی (تقسیم کار در فضای فیزیکی و فضای مجازی) با رویکرد یکپارچه سازی هستیم.

در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، به سه مولفه اصلی یعنی اسلامی بودن، ایرانی بودن و پیشرفته و رو به رشد کمال بودن مواجه هستیم. چنین الگوئی دو پیش شرط اصلی دارد که یکی پارادایم دو فضائی شدن ها بعنوان مرجع  تدوین الگوی اسلامی ایرانی  پیشرفته است که  در ارتباط و تبادل بین جهانی فیزیکی و جهان مجازی، بومی سازی ارزش های الهی، اسلامی و جنبه های سازگارانه فرهنگی و تمدنی ایرانی را  در فضای مجازی دنبال می کند و پیش شرط دوم  تدوین اهداف اسلام برای جامعه سالم و سعادتمند است که در بستر مدل پیشرفت پایدار اسلامی  محقق می شود.  در ادامه تئوری های توسعه، نظریه توسعه پایدار بعنوان مدلی که بتواند مولفه های  توسعه را همه جانبه تدبیر کند به ابعاد انسانی، محیطی و اقتصادی توسعه توجه نموده است. در واقع در دکترین توسعه پایدار، پیامدهای تخریبی توسعه همزمان با رشد و توسعه مورد توجه قرار می گیرد و تلاش می شود، میزان تخریب ناشی از توسعه و پیشرفت را کاهش دهند. همانطور که ملاحظه می کنید، ضعف مدل توجه صرف به انسان، محیط و اقتصاد، نگاه فارغ از توجه به توحید و جهان اخرت به توسعه است. در مدل پیشرفت پایدار اسلامی که نگارنده بر آن تاکید دارد، دامنه متغیرهای پیشرفت ناظر بر تامین سلامت و سعادت انسان در این جهان و جهان جاودانه را مورد توجه قرار می دهد. لذا توسعه و پیشرفتی که سلامتی مادی و معنوی و سلامتی اخروی انسان را به مخاطره بیاندازد از جامعیت و پایداری برخوردار نیست.

با این نگاه در این مقاله تلاش می شود با رویکرد دو فضایی، تصویر کلانی از مدل حکمرانی مبتنی بر پیشرفت اسلامی – ایرانی پایدار ارائه شود تا در پرتو آن محیط متناطر مجازی و ظرفیت های مربوطه برای تسهیل روند توسعه و پیشرفت تبیین شود.

واژه‌های کلیدی: فضای مجازی، حکمرانی دو فضایی، پیشرفت پایدار، تصاعد مجازی، نانومجازیت، اینترنت همه چیزها، دیجیتالی بودن، وجود همه جا حاضر

 

 

 Dehghani

11- دكتر سيدجلال دهقاني فيروزآبادي؛ استاد روابط بين­الملل دانشگاه علامه طباطبايي

«نظام بين­‌الملل آينده و پيشرفت جمهوري اسلامي ايران»

 

چكيده:

ملت-دولت ها به عنوان واحدهاي سياسي مستقل در چهارچوب نظام بين الملل زندگي و رفتار مي­كنند. اين نظام اجتماعي اگر چه حاصل تعامل واحدهاي تشكيل دهنده آن است ولي موجوديتي مستقل مي­يابد كه، دست كم، انتخاب ها و رفتار داخلي و خارجي آنها را محدود و مقيد مي كند. كشورها براي تعقيب و تأمين موفقِ اهداف و منافع خود بايد چگونگي سازگاري با و سامان دهي به اين محيط عملياتي را بيابند و بياموزند. از اين رو، درك و فهم درست و دقيق اين صحنه عملياتي براي سياستگذاري، تصميم گيري و سپس رفتار مناسب و مطلوب در سطح ملي ضرورت حياتي دارد. اين قاعده كلي در مورد جمهوري اسلامي ايران نيز صادق است.

شناخت واقعيِ نظام بين الملل از دو جهت براي پيشرفت ايران و الگوي اسلامي ايراني پيشرفت اهميت و ضرورت دارد. نخست، تعريف و تدوين اين الگو مستلزم شناخت ماهيت و كاركرد نظام بين الملل موجود، محتمل و مطلوب است. چون بدون شناخت واقعي اين سه گونه از نظام بين المللْ تدوين يك الگوي پيشرفت مناسب و موفق در عمل ناممكن است. دوم، اجرا و عملياتي كردن موفق الگوي اسلامي ايراني پيشرفت نيز در گرو پيش بيني و برآورد دقيق از ماهيت و مولفه هاي نظام بين الملل آينده اي است كه ايران در آن قرار خواهد داشت. زيرا، ايران به ناچار بايد اين الگوي پيشرفت را در اين محيط عملياتيْ محقق سازد. پس بايد چگونگي سازگاري با نظام بين الملل محتمل و شكل دهي به نظام بين الملل مطلوب آن را بيابد. ناديده گرفتن و عدم توجه كافي به اين عامل تعيين كننده محيطيْ دست كم تحقق اين الگوي پيشرفت را با موانع، محدوديت ها و هزينه هاي بسياري مواجه مي كند.

هدف اين مقاله يافتن پاسخ اين پرسش اصلي است كه نظام هاي بين الملل ممكن و محتمل آينده كدامند و كداميك از آنها محيط مساعدتر و شرايط مناسب تري را براي پيشرفت ايران و تحقق الگوي اسلامي ايراني پيشرفت فراهم مي سازند؟ مدعاي اين نوشتار آن است كه استقرار نظام بين الملل چند قطبي در آينده نزديك و دو قطبي  در آينده دورتر محتمل تر  از نظام هاي بديل ديگر است. از بين اين دو نيزْ نظام بين الملل چند قطبيْ محيط مساعدتر و شرايط مناسب تري را براي پيشرفت درونزا و برون گراي ايران در قالب الگوي اسلامي ايراني پيشرفت فراهم مي سازد. 

امكان سنجي اين ادعا مستلزم تشخيص و تبيين نظام بين الملل موجود، ممكن، محتمل و مطلوب و نقش آن در پيشرفت و تحقق الگوي اسلامي ايراني پيشرفت است. به منظور تأمين اين هدفْ نخست ماهيت، ساختار و كاركرد نظام بين الملل موجود به طور مجمل توضيح داده مي شود. سپس نظام هاي بين الملل ممكن و محتمل و الزامات آنها براي پيشرفت ايران و محقق ساختن الگوي اسلامي ايراني پيشرفت بررسي مي گردد. سرانجام نظام بين الملل مطلوب براي پيشرفت جمهوري اسلامي ايران و تحقق الگوي اسلامي ايراني پيشرفت تبيين مي شود.

واژه‌های کلیدی: نظام بين الملل، هژموني، ساختار قدرت، پيشرفت، نظم بين المللي، قطب قدرت، رژيم بين المللي.

 

 

 

12- دکتر فرج‌­الله احمدی؛ دانشیار دانشگاه تهران

«جهانی شدن و فرهنگ های بومی: بازشناسی چشم­اندازی تاریخی»

 

چکیده

«جهانی­شدن» اصطلاحی جدید است که برای توصیف پدیده­ای تاریخی با سابقه­ای طولانی مورد استفاده قرار گرفته است.در تاریخ بشر، در سطح جهانی، مهاجرت، مبادلات تجاری، ارتباطات تمدنی و فرهنگی از گذشته­های طولانی وجود داشته و در قرون اخیر با پیشرفت­های علمی و فن­آوری، گسترش چشمگیری یافته است. در دهه­های اخیر، افزایش سرعت و حجم این ارتباطات، روند جهانی شدن را نسبت به دوران گذشته متحول کرده است. این تحول که موضوع پژوهش­های بسیاری در اقتصاد، علوم اجتماعی، روابط بین­الملل، تاریخ، فن­آوری و محیط زیست با رویکردهای مختلف شده است،  نتیجه پیشرفت­های خیره­کننده­ای است که بشر در عرصه فن­آوری، به طور عام، و فن­آوری ارتباطات، به طور خاص، بدان دست یافته و  افزایش بی­سابقه سرعت ارتباط جوامع بشری را در پی داشته است. در این میان پرسش این است که آیا  نیروی فن آوری، تفاوتهای فرهنگی را از میان برداشته و  همه جهان را به سوی دهکده جهانی با محوریت تمدن غرب و  فرهنگی یکسان هدایت می کند؟ به رغم این، چنین به نظر می­رسد که فن­آوری ارتباطات پیشرفته- که اکثر جوامع امروزی، و ملت­ها به آن دست یافته­اند –خود زمینه­های لازم را برای آگاهی از هویت تاریخی و بازشناسی آن در برابر سیطره یک­سویه فرهنگی فراهم کرده است.. این نوشتار که با رویکردی تاریخی و روشی تحلیلی به موضوع پرداخته، بر آن است که تئوری ها و یا روند یکسان سازی فرهنگی که سابقه­ای از دوران استعمار دارد، علیرغم بهره وری از نیروی فن آوری کنونی، هویت تاریخی و فرهنگهای بومی ملتها را  بیش از گذشته مورد توجه آنان قرار داده است.

واژه‌های کلیدی: جهانی شدن، فرهنگ بومی، فن­آوری، ارتباطات، هویت

 

 

 

 Kheirandish

13- دكتر عبدالرسول خيرانديش؛ هيئت علمى دانشگاه شيراز

«زوال موقعيت دريايى ايرانيان در عصر اكتشافات جغرافيايى و تأثير آن بر عقب ماندگى تاريخى ايران»

 

چكيده

تا اواسط قرن نهم هجرى برابر با اواسط قرن پانزدهم ميلادى، ايران سهم عمده اى در تجارت ميان آسيا و اروپا داشت. بخش قابل توجهى از اين تجارت هم از دريا صورت مى گرفت. مسير دريايى كه از چين و هند به خليج فارس مى رسيد،عرصه فعاليت دولت ملوك هرموز بود.كالاهايى كه به هرموز مى رسيد با عبور از شهرهاى بزرگ ايران به سواحل دريا هاى مديترنه و سياه مي رسيد تا به اروپا حمل شود. اما از اين زمان اروپاييان با پيشقدمى پرتغالي ها به اقيانوس هند رسيدند و حمل كالا بطور مستقيم به اروپا را آغاز كردند. آنان علاوه بر داشتن كشتي ها و كشتيرانى بهتر، از توپ نيز بهره مى بردند. در نتيجه با سرعت دريا و تجارت دريايى عرصه انحصارى اروپاييان شد. از وقايع نگارى اين اولين قدم در شروع عقب ماندگى ايران به شمار مى آيد.اين امر از يك سو با عقب ماندگى تكنيكى در زمينه دريانوردى ادامه يافت واز سوى ديگر با عث زوال قدرت اقتصادى ايران شد، كه خود علت اصلى بسيارى از عوامل عقب ماندگى ايرانيان بوده است. 

واژه‌های کلیدی: دريا، ايران، عقب ماندگي، دريانوردي، تجارت دريايي،پرتغالي‌ها

 

 

 Mahboubi

14- دکتر رضا محبوبی؛ دکترای رفاه اجتماعی از دانشگاه علامه طباطبایی                               

«تبیین رابطه دینداری و رفاه اجتماعی»

 

چکیده

دستیابی به «رفاه اجتماعی» یکی از مهمترین اهدافِ اکثر برنامه­های توسعه بشمار می­رود. در اغلب تبیین­هایی که امروزه- بر مبنای رهیافت­های نظام فکری غرب- از توسعه یافتگی و رفاه ارائه می­گردد، عمدتاً به معیارهای مادی و کمّی توجه می شود و تقریباً در هیچیک از نظریه­ها و مدل­های رفاهی(حتی مدلهای سنجش «رفاه ذهنی» که یکی از ترم های نسبتاً جدید در حوزه رفاه اجتماعی است) اثری از متغیرهای غیرمادی و معنوی به چشم نمی­خورد و به همین دلیل در برنامه­های توسعه برای دستیابی به رفاه اجتماعی، اصولاً به راهکارهایی نظیر ارتقاء وضعیت معنوی مردم توجه نمی­شود. این در حالی است که در جامعه ایران،براساس رهنمودهای مقام معظم رهبری، نه ماباید به دنبال آنگونه توسعه ای باشیم که درغرب فهمیده می شود(یعنی توسعه بدون توجه به ابعادمعنوی زندگی) و نه اصولاً راهکارهای دستیابی به توسعه، تماماً راهکارهای مبتنی بر فهم مادی از جامعه و اهداف کمّی باید باشد.پدیدة «دین» در جامعه ایران پدیده ای اثرگذار بر بسیاری از متغیرهاست ولذا باید نقش دین در رفاه اجتماعی(بعنوان هدف توسعه و پیشرفت کشور) در همه نظریه ها و برنامه­های توسعه مدنظر قرار گیرد. برای بررسی رابطه بین دینداری و احساس رفاه اجتماعی، پژوهشی را سامان دادیم که بصورت میدانی به انجام رسید و نتایج آن نشان داد که تأثیرِ عاملِ دینداری در احساس رفاه اجتماعی بیشتر از تأثیرِ عوامل مادی است.

     از جمله مهمترین یافته­های این تحقیق آن است که: درمیان ابعادچهارگانه دینداری(اعتقادات، ایمان، انجام مناسک واخلاق) این، بُعد «اخلاق» است که بیشترین تأثیررادراحساس رفاه اجتماعی دارد؛ درحالیکه بنظرمی رسد در جامعه امروز، بیشتر به بُعدمناسکی دین توجه می­شود. همچنین، یافته­‌های تحقیق نشان داد که تأثیر دینداری براحساس رفاه اجتماعی در قشر متوسط، به نسبت، کمتر از اقشار طبقات بالا و پایین جامعه مورد بررسی بوده است.

واژه‌­های کلیدی : رفاه ذهنی ، دینداری

 

 

 Rahimi

15- دکتر غلامحسین رحیمی؛ استاد دانشکده مهندسی مکانیک، دانشگاه تربیت مدرس

«سرمایه‌های علمی تمدن اسلام و ایران»

 

چکیده

به رغم حجم انبوه کتب، مقالات، و یاد داشت های مختلف در تحلیل آثار علمی، فنی، هنری، فلسفی، عرفانی، ادبی، تفسیری، و نظایر اینها، که از دوران شکوفایی و درخشندگی تمدن اسلامی بر جای مانده است، کمتر اثری می توان یافت که میراث برجای مانده را از این منظر بکاود که کدام بخش ها کماکان قابل استفاده است. به عبارت دیگر، یکی از پرسش های اساسی آن است که آیا میراث علمی و فنی بر جای مانده از دوران شکوفایی تمدن اسلامی قابل اعتنا و حتی در عصر جدید قابل استفاده است؟

     این مقاله پاسخگویی به پرسش مذکور را کانون بحث خود قرار داده است. و مدعی است که نظامات علمی و فنی، فلسفه علم و صنعت، سنت علمی و حرفه ای، و متن و محتوای علوم و فنون، از موارث ارزشمند تمدن اسلامی است که بخش هایی از آنها اگر با رویکرد جدید مورد تحلیل قرار گیرند، کماکان قابل استفاده اند. با توجه به گستردگی مطلب، توجه مقاله معطوف به علوم طبیعی و فنون مهندسی با تمرکز بر یک حوزۀ خاص علمی مانند فیزیک، خواهد بود. در این راستا تلاش شده که عمدتاً تجربه ها و یافته های نگارنده طی یک دهه اخیر به عنوان صحت مدعای تحلیل معرفی شود.       

واژه‌های کلیدی: تمدن اسلامی، میراث علمی و فنی، علوم طبیعی، فیزیک، صنعت، مهندسی

 

 

 Niazi

16- دکتر محسن نیازی؛ استاد دانشگاه کاشان

«فرصت­‌ها و چالش‌­های پیشرفت ایران با تأکید بر نقش هویت اجتماعی و سرمایه فرهنگی بر سرمایه اجتماعی»

 

چکیده

امروزه سرمایه اجتماعی به عنوان مؤلفه کلیدی پیشرفت جوامع انسانی محسوب می­گردد. بر این مبنا، انسجام و همبستگی اجتماعی، اعتماد اجتماعی، مشارکت اجتماعی و آگاهی شهروندان نقش اساسی در پیشرفت جامعه ایفا نموده و تلفیق عناصر سرمایه اجتماعی می­تواند به عنوان الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت ارایه گردد. با توجه به اهمیت این امر در دهه اخیر مؤلفه­های اساسی سرمایه اجتماعی در نامگذاری سال­ها در دهه­ی اخیر توسط مقام معظم رهبری به نحو بارزی نمایان گردیده است. بر این مبنا، هدف اساسی این مطالعه بررسی چگونگی پیوند و تعامل بین متغیرهای هویت اجتماعی، سرمایه فرهنگی و پایگاه اقتصادی- اجتماعی با میزان سرمایه اجتماعی در بین شهروندان منطقه مرکزی ایران می­باشد. این مطالعه از نوع پیمایش اجتماعی بوده و داده­های تحقیق با استفاده از تکنیک پرسشنامه توأم با مصاحبه جمع­آوری گردیده است. جامعه آماری تحقیق کلیه شهروندان در سن فعالیت شهر کاشان در سال 1392 می­باشد. با استفاده از فرمول نمونه­گیری کوکران تعداد 760 نفر به عنوان حجم نمونه انتخاب و به روش تصادفی مورد بررسی قرار گرفته­­اند. نتایج تحلیل رگرسیون گام به گام میزان تأثیر هر یک از متغیرهای هویت اجتماعی و سرمایه فرهنگی بر میزان سرمایه اجتماعی شهروندان را به ترتیب به میزان 1/26 و 8/25 درصد مورد تأیید قرار داده است. در مجموع متغیرهای فوق 50 درصد تغییرات سرمایه اجتماعی را تبیین نموده است.

واژه‌های کلیدی: سرمایه اجتماعی، هویت اجتماعی، سرمایه فرهنگی، پیشرفت، مشارکت اجتماعی.

 

 

 Akhavan

17- دكتر بهرام اخوان كاظمي؛ استاد دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه شيراز

«ارزیابی و آسیب‌شناسی نظام نظارتی در ج.ا.ا و راهکارهای کارآمدسازی آن»

 

چکیده

  نظارت و بازرسی و کارکرد بهینه نهادهای نظارتی در پیشرفت و توسعه هر سازمان و نظام مدیریتی و سیاسی و از جمله دولت ، از اهمیت بی بدیلی برخوردار است و هیچ الگوی پیشرفتی و از جمله الگوی ایرانی –اسلامی پیشرفت نمی تواند خود را از این مؤلفه بسیار حیاتی بی نیاز بداند.با این وجود؛  بررسی نظام نظارتی در جمهوری اسلامی نشان می‌دهد اصل نظارت برای سالم‌سازی جریان انجام امور،کما بیش در قانون اساسی و سایر قوانین کشور مدنظر بوده است اما طراحی و تقویت یک نظام جامع و کارآمد نظارتی که اجزای مختلف نظام سیاسی و اداری را تحت پوشش قرار دهد، همچنان مورد نیاز است و باید در راستای تقویت ، فعا‌ل‌سازی و کارآمد سازی افزونتر این نظام نظارتی تلاش بسیار گسترده تری را سامان داد و چالش ها و موانع  را در مسیر یاد شده از میان برداشت.در این نوشتار به چالش های مهم اجرای نظارت در ابعاد فرهنگی، اجرایی، و قانونی  و سازوکارهای رفع آن به تفصیل اشاره خواهد شد.

واژه‌های کلیدی: نظارت، بازرسی، امر به معروف و نهی از منکر، جمهوری اسلامی، چالش­های فرهنگ، موانع اجرایی و قانونی، نظام اداری

 

 

 Ramesht

18- دکتر محمدحسین رامشت؛ استاد دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی دانشگاه اصفهان

«هویت مکانی و نقش آن در تبلور هسته مدنی ایران»

 

چکیده

مکان به عنوان ارزش محسوس  نقش رکینی در ایجاد فضا بعهده دارد والبته فضا قلمرویی چندبعدی است که موقعیت نسبی، ماندگاری های زمانی و جهت پدیده­ها، در ان منعکس است . بستر اصلی  طرح هویت مکانی یعنی همان خصیصه ای که با حافظه تاریخی طبیعی مکان ها بشدت در ارتباط است با چنین مفهومی گره خورده  و در یک سرزمین بوجود آورنده متن جغرافیایی( Geographical text) درآن فضا ست.به عبارت دیگرچشم‌اندازها ی سرزمینی ، متون نانوشته جغرافیایی هستند که  می‌توان آنها را متنی مکانی در نظر گرفت، لذا با توجه به تنوعی که در طبیعت وجود دارد، با متون جغرافیایی متعددی روبرو هستیم که هرکدام ویژگی های تاریخی و فرایند های جاری ان قلمرو را، تعریف می­کنند.

ایران سرزمين متكثري است كه تنوع و تفاوت هاي سرزميني، سبب بستر سازی تبلور سیستم های اجتماعی وفرهنگی متعدد ومتفاوت از هردینگ های  روان مدنی (کوچنده­ها ) و جنگل نشینی تا هردینگ های روستایی وشهری درقلمرو مدنیت گرم وسرد را در برگرفته  وهمین امر برخلاف انتظار معمول پایداری فرهنگی این سرزمین را درطول تاریخ تضمین نموده است. 

با این وصف پرسش اصلي در مقوله پایداری فرهنگی یک جمع متکثر با فرهنگ­ها، زبان ها، اقوام و نحله هايی گوناگون فكري، هنوز مطرح است و در این مجال سعی برانست که با تمسک به اصل تنوع در اکولوژی محیطی چرایی و چگونگی شكل گرفتن این واحد نیوتونی تبیین گردد.

این مقاله که برگرفته از یک طرح پژوهشی در دانشگاه اصفهان است سعی دارد با اتکا به تحلیلی سینماتیک بر اساس اصول تعریف شده برتالنفی علل کلی این تفاوت های اجتماعی  به ظاهر افتراق آمیز را در چهارچوب  نظریه ورف در قالب متون جغرافیایی فضا بیان دارد.

نتایح حاصل از این تحقیق نشان میدهد که:

-           اگرچه هر تكثر و تنوع مي تواند عامل افتراق و جدايي باشد و اصولا تفاوت ها، افتراق آفرين و تفكيك كننده هستند ولی همیشه چنین نیست و هویت های مشترک مکانی سبب ایجاد فضایی ترامتنی میشود که درقالب کلی واحد، اینرسی اجتماعی را شکل می­دهد.

-           هسته ایران مرکزی جرم مضاعف ومنظومه تمدنی ایران را تبلورداده و خرده مدنیت های متنوع فرهنگی درمدار این منظومه سیاره ای قرار داشته و مجموعه منظومه تمدنی ایران را با خصیصه ای ایینه ای بوجود میاورند.

-           دریاچه ارومیه جذاب ترین سیارک مدنی منظومه ایران است که بالاترین سهم را در تولید جرم مدنیت سرد بعهده و نقش تعیین کننده ای در جرم مدنی این منظومه دارد.

 

 

 sadra

19- دکتر علیرضا صدرا؛ استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

جنبش‌های مدنی؛ اجتماعی و سیاسی و پیشرفت‌های تاریخی ایران

 

چکیده

جنبش­های مدنی؛ اجتماعی و سیاسی و پیشرفت تاریخی؛ توسعه و تمدنی ایران، مبین رابطه و نسبت معنادار و مستقیم  میان نهضت های اجتماعی و سیاسی با توسعه و تمدن تاریخی ایران از سویی و همسویی و همراستای توسعه و تمدن پیشین ایرانی، اسلامی و نوین می باشد. بین نهرین و ایران، بگواه تاریخ؛ پیشتاز تمدنسازی و بلکه پیشاهنگ تاسیس دولت و گذار بشریت از بدویت به مدنیت بوده و به شمار می آید. تمدن، به تعبیری پیشرفت و توسعه همه جانبه اقتصادی، سیاسی و فرهنگی است. تمدن در این خطه پیوسته و بدون گسست فرای فراز و فرودهای فراوان، جریان یافته و جریان داشته و دارد. ظهور مکتب مدنی؛ اجتماعی و سیاسی اسلام و بروز و برخاستن تمدن اسلامی و فراگستری آن به صورت عجیب و فراگیری نیز بعد از ظرفیت توسعه و تمدنسازی اسلام به تایید همگانی؛ یکی مرهون عنصر توسعه و تمدنسازی بی بدیل ایرانی مسلمان و ایران اسلامی و حتی کارگزاری سیاسی آن بود. اما در ایران، پیشا جنبش تنباکو و نهضت مشروطیت تا نهضت نفت و انقلاب اسلامی، جنبش، نهضت و انقلابی سیاسی با این مختصات، سراغ نداریم و چه بسا بروز نکرده یا بارور نشده است. اما به عنوان پیش فرض هر سه جریان نهضت ضد استبدادی و آزادیخواهانه مشروطیت، نهضت ضد استعماری و استقلال طلبانه ملی نفت و انقلاب اسلامی با شعائر؛ شالوده هاو شاخصه های استقلال، آزادی و جمهوری یا مردم سالاری دینی و اسلامی، در سیری پیوسته و متکامل در مقام رد وابستگی و عدم توسعه یا توسعه نیافتگی و از توسعه ماندگی اعم عقب ماندگی، عقب بردگی و عقب نگهداشتگی و اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بوده و به عنوان فرضیه مقاله دغدغه و داعیه ترقی، توسعه و پیشرفت را داشته و دارند.  روش پژوهش و گزارش تحلیل متن و محتوایی منابع، متفکرین، موثرین و محقیقن بنام در جریان جنبش ها و پیشرفت تاریخی ایران است. در این مقال رابطه و نسبت میان توسعه و تمدن و جنبش های مدنی؛ اجتماعی و سیاسی در ایران در بلند و میان مدت، برد و گستر می باشد. در این میان انقلاب اسلامی نقطه تلاقی سیر متکامل توسعه و تمدن متعالی ایرانی اسلامی و الگوسازی آنست.

واژه‌های کلیدی: جنبش/ نهضت/ انقلاب، سیاست/سیاسی، پیشرفت/ توسعه، تمدن، تاریخ/ تاریخی، ایران، اسلام، متعالی

 

 

 Eyvazi

20- دکتر محمدرحیم عیوضی؛ استاد گروه آینده­پژوهی و علوم سیاسی دانشگاه بین­‌المللی امام خمینی(ره)

پدیده‌­های نوظهور فرهنگی، اجتماعی و سیاسی و نقش آنها در پیشرفت ایران

 

چکیده

فرهنگ ماهیتی فرایندی دارد که پارادوکس ثبات و پویایی را همواره در خود دارد و در فرایند زمان متاثر از محیط اجتماعی و سیاسی و اقتصادی در حال ساختن است و در محیط­های مذکور بازتاب می­یابدو به صورت رویدادها و پدیده­های نوظهور، در جامعه نمایان می­شوند. همچنین پیشرفت فرایند تغییرات همه جانبه است که به تحول در چهارچوب های ذهنی، حوزه های ارزشی و ساختارهای نهادی جامعه منتهی می شود و پیامدهای آن در آثار به هم پیوسته تغییرات در قلمروهای گوناگون فرهنگی، اجتماعی و سیاسی به توسعه انسانی می­انجامد. ملزومات و پیامدهای چنین تغییراتی سبب می گردد تا از یک سو پیش­بینی و شناسایی پدیده­های نوظهور و آثار آنها و از سوی دیگر پردازش، مدیریت و بهره برداری آنها به منظور مدیریت اثربخش و کارآمد فرایند پیشرفت ضرورت یابد. پدیده­های نوظهور، پدیده­های نوآیند، پویا و تحول آفرینی می باشند که نظام ها و نظم های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی را تحت تاثیر قرار می­دهند و تغییرات اجتناب ناپذیری را در گستره زمانی حال و آینده موجب می شوند. مساله از ابعاد مختلفی قابل بررسی است از مساله یابی  در خصوص ماهیت و چگونگی شکل گیری پدیده های نوظهور آغاز و به چگونگی مدیریت وبهره برداری از این پدیده ها درپیشرفت ایران اسلامی منتهی می­گردد. لذا در مقاله حاضر سعی گردیده است تا ماهیت این پدیده های نوظهور فرهنگی، اجتماعی و سیاسی، چگونگی شکل گیری و ظهور آنها، چگونگی تاثیرگذاری و تاثیر پذیری آنها بر/ از یکدیگر، تاثیر و نقش آنها در پیشرفت ایران و نحوه پردازش، مدیریت و بهره برداری آنها مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد. پاسخگویی به این مساله مستلزم مطالعات آینده­پژوهی در حوزه فرهنگ، رویدادها و روندهای فرهنگی است. بطوریکه پايش و ديده‌باني دقيق تمامي روندهاي جزيي و كلان در لايههاي زيرين يا بالايي و نیز شناخت پیشران­ها و بسترهای پدیده براي درک صحيح از جريان فرهنگي امروز و داشتن ديد نسبت به فرهنگ آينده مهم و لازم است تا بتوان با واکاوی منشا فکری و گفتمانی پدیده­های نوظهور فرهنگی، نقش و کارکرد سیاسی اجتماعی فرهنگ را در آینده جامعه تبیین کرد و رفتاری معطوف به هدف در رویارویی با پدیده ها داشت.

واژه‌های کلیدی: پدیده­های نوظهور؛ پیشرفت؛ ایران. پدیده­‌های نوآیند.

 

 

 

21- شهلا بختیاری؛ عضو هیأت علمی دانشگاه الزهرا (س)

مدیریت امور دنیوی در نهج البلاغه(راهبردی به راهکاری عملی در توسعه فرهنگی)

 

چكيده:

توسعه فرهنگی سنگ بنای توسعه در تمام ابعاد حیات بشری است؛ بدون داشتن ارزش‌های فرهنگی کارآمد و پویا نمی‌توان جامعه را به سمت تعالی سوق داد. یکی از ابعاد توسعه فرهنگی توجه به امور دنیوی است که بازتابی دوسویه در آموزه‌های اسلام و فرهنگ ایرانی دارد در این پژوهش سعی بر آن است تا با روش تحلیل محتوا، مؤلفه‌های توسعه فرهنگی از آموزه‌های نهج‌البلاغه به‌عنوان یکی از اصلی­ترین منابع تعالیم اصیل اسلام، استخراج و با فرهنگ رایج در اندیشه برخی اندیشه ورزان ایرانی قیاس شود.

در مجموع می­توان گفت: آخرت محوری از عمده­ترین مؤلفه­های مهم در مدیریت امور دنیوی است که بر پایه­های قناعت، اعتدال، میانه­روی و امیداواری بنا شده است. این مفاهیم از مقوله­های پر تکرار در حکمتهای نهج البلاغه بوده است دنیا گریزی در دین با مفهوم ناپسند انگاشتن محرمات جهت رسیدن به اجر اخروی مطرح ‌شده؛ اما بازخورد آن در فرهنگ ایرانی منجر به انزواطلبی، فقر، جبرگرایی و ناامیدی شده است.

واژه‌های کلیدی: توسعه، توسعه فرهنگی، نهج‌البلاغه، مدیریت دنیا.

 

 

 Khezri

22- دکتر احمدرضا خضری؛ استاد گروه تاريخ و تمدّن ملل اسلامي دانشگاه تهران

«علل و عوامل شكوفائي و ركود تمدّن اسلامي»

 

پس از ظهور اسلام در شبه جزیره عربی و گسترش نسبتا سریع آن در سرزمینهای همجوار از جمله ایران، شام، مصر، مغرب و اندلس و در نتیجه تلاقی اندیشه های متعالی آن دین با اندیشه های ملل مغلوب، بخشی از ظرفیت فرهنگی و تمدّنی اسلام با میراث تمدّنی دیگر ملل در هم آمیخت و تمدّنی بالنده و شکوفا پدید آمد که با فراز و فرود از سده اول تا هفتم هجری به حیات پر بار خود ادامه داد و زان پس بر اثر علل و عواملی چند دچار رکودی مزمن شد که از آن روز تاکنون همچنان تداوم یافته است.بررسي علل و عوامل شكوفائي اين تمدّن از يك سو و تحليل علل و عوامل ركود آن از ديگر سو از دیر باز مورد توجه پژوهشگران این حوزه قرار گرفته که حاصل آن ارائه نظریات و دیدگاههای گوناگونی در اين باره است. در این میان در حالی که گروهی بر آنند که این تمدّن بسان یک ماشین به سبب پیدایش موانع و مشکلاتی از حرکت خود باز ایستاده و در صورتی که بتوان مشکلات و موانع پیش آمده را بر طرف ساخت، دیگر بار شاهد نوزائی و شکوفائی آن خواهیم بود ، گروهی دیگر امّا، از منظری کاملا متفاوت بر این باورند که دوران تمدّن اسلامی به سر آمده و دیگر امکان بازآفرینی آن وجود ندارد و امید بستن بدان بی فایده است. زیرا آرزویی دست نیافتنی و یا رؤیائی وهم آمیز است.

اين پژوهش بر آنست تا در يك نگاه علمی و مبتنی بر شواهد تاریخی، در گام نخست روشن سازد که براستی كدام عوامل زير ساختي و شتاب زا موجب پيدايش آن تمدّن درخشان شده و در گام بعدي روشن نمايد كه كدام عوامل موجبات ركود آن را فراهم ساخته اند، تا از اين رهگذر پاسخ درستي به این پرسش بيابد كه آیا باز آفرینی تمدّن اسلامی ممکن است ؟ و آیا ارائه الگویی از یک تمدن نوین که برخاسته از تمدّن پیشین باشد، درست است یا خیر؟

واژه‌های کلیدی: تمدّن اسلامي، عوامل شكوفائي، علل ركود تمدّن اسلامي، عوامل زيرساختي و شتاب­زا

 

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید