در هفتمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت بررسی شد: عدالت در الگوی پیشرفت

 

 

 

 

 

در هفتمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، نشست تخصصی عدالت در الگوی پیشرفت برگزار شد. حجت الاسلام دکتر سیدحسین میرمعزی و دکتر ابراهیم برزگر اعضای هیئت رئیسه این نشست تخصصی را تشکیل دادند. در این نشست تخصصی دکتر شهلا باقری میاب، دکتر مهدی جمشیدی، دکتر سعید مذبوحی، دکتر سید محمدکاظم رجایی، دکتر بهروز مرادی و دکتر سید احسان خاندوزی به ارائه نتایج تحقیقات خود پرداختند.

 

نخستین پژوهشگری که در این نشست تخصصی به ارائه مقاله خود پرداخت، دکتر مهدی جمشیدی عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی بود که «معیارهای سیاستِ فرهنگیِ عادلانه در اسلام (دولتِ عدالتگرا در رهیافتِ پیشرفتِ فرهنگی)» را ارائه داد. وی در این خصوص اعلام کرد: در این پژوهش، «عدالتِ فرهنگی» در «لایۀ دولتی» و از «منظر اسلامی» به بحث نهاده شده است. رفتارهایِ فرهنگیِ دولت را به طور معمول، «سیاستِ فرهنگی» میخوانند که متعلَّق آن، «جهانِ فرهنگی» در قلمرو واحدهای سیاسی و اجتماعی از سنخِ «دولت- ملّت» است.

 

دکتر جمشیدی در ادامه افزود: معیارهای شناسایی شده عبارتاند از: دولتِ ارزشی و دینی (نفی دولتِ بیطرف و سکولار)، مرکزیت و اصالتِ ارزشهای اسلامی (نفی چندپارهگی و چندلایهگیِ سیاستِ فرهنگی)، وحدتگرایی و همبستگیِ فرهنگیِ دینمدرانه (نفی تشتّت و پراکندگیِ فرهنگی)، دینداریِ عقلانی و متعمقانه (نفی دینداریِ احساسی و قشری)، جمعگرایی و مسئولیّتاندیشیِ اجتماعی (نفی فردگرایی و بیتفاوتیِ اجتماعی)، جهانِ فرهنگیِ آزاد و باز (نفی جهانِ فرهنگیِ استبدادی و بسته)، اجرای قاطعانه و بیاغماضِ ارزشهای فرهنگی (نفی مداهنه و مصانعه در اجرای ارزشهای فرهنگی)، تفاوت در حمایت از نیروهای فرهنگی (نفی برابری و همسانی در حمایت از نیروهای فرهنگی)، بازدارندگی نسبت به نیروهای فرهنگیِ مضر (نفی ولنگاری و کثرتگراییِ فرهنگی)، استقلال و مرزبندی با جهانهای فرهنگیِ بیگانه (نفی هضم و استحاله شدن در جهانهای فرهنگیِ بیگانه) و صدور و جهانیسازی ارزشهای اسلامی (نفی ملّـــیاندیشی و انفعالِ فرهنگی).

 

دیگر مقاله ارائه شده در نشست تخصصی «احصاء، تبیین و تشریح معیارهای فرهنگی عدالت بر اساس منابع معتبر اسلامی» نام داشت که محصول تحقیق مشترک دکتر سعید مذبوحی فارغالتحصیل رشته علوم تربیتی از دانشگاه علامه طباطبایی، دکتر هدایت الله تقیزاده فارغالتحصیل رشته ادبیات عرب از دانشگاه فرهنگیان و دکتر امین باقری کراچی فارغالتحصیل رشته علوم تربیتی از دانشگاه فرهنگیان بود. دکتر سعید مذبوحی در این رابطه گفت: عدالت از مهمترین و در عین حال پیچیدهترین مفاهیم انتزاعی بشری در طول تاریخ است و همیشه بر مصادیق و اجرای آن در عمل اجتماعی، مباحثه، مجادله و چالشهای فراوانی بوده است. بدون تردید زندگی اجتماعی، قوانین و قواعد آن، انسان را به تلاش و تفکر واداشته است تا به دنبال مبنایی اخلاقی و اجتماعی برای رفتارهای فردی و اجتماعی خویش باشد تا بتواند بر اساس این مفاهیم که عدالت از زیباترین و گستردهترین آنها است زندگی اجتماعی را به قضاوت بنشیند. وی در ادامه خاطر نشان کرد: مفاهیم و مصادیق عدالت از پرمخاطبترین و بحث برانگیزترین چالشهای فکری تاریخی انسانها است و به همان نسبت احصاء یا استخراج، تبیین و تشریح معیار برای عدالت از منظر فرهنگی به معنای مجموعهای از ارزشها و هنجارهای مورد توافق یک جامعه هم میتواند از تازگی و تنوع خاصی برخوردار باشد. نوشتار حاضر به روش توصیفی-تحلیلی- استنتاجی به قصد استخراج و تبیین معیارهای فرهنگی عدالت در منابع معتبر دینی اسلامی نگاشته شده است.

 

«معیارهای عدالت اقتصادی» دیگر پژوهش ارائه شده در این نشست بود که توسط حجت الاسلام دکتر سیدمحمدکاظم رجایی دانشیار مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) ارائه شد. وی در این خصوص گفت: معیار، ملاک و مناط کلی است که راه را برای سنجش مفهوم از طریق شاخص آسان میسازد. معیار سنجش ممکن است از روش روابط عِلِّی- پیشینی- و یا از روش اِنِّی- معلولی- به دست آید. در این مقاله با روش تحلیلی توصیفی از طریق تبیین مفهومی، ابتدا چهار مفهوم عدالت اقتصادی به صورت مستقل مورد ملاحظه قرار گرفته و تلاش شده برای هر مفهوم در قلمرو خاص خود از روش پیشینی معیاری استفاده شود.

 

دکتر رجایی در ادامه با تأکید بر این نکته که: بر پایه معنای تساوی؛ معیار برابری فرصتها به ویِژه در ثروتهای اولیه و خدمات دولت معرفی شدهاند؛ افزود: بر مبنای مفهوم حد وسط، معیار اعتدال؛ بر اساس مفهوم استحقاق در قلمرو توزیع سهم عوامل تولید؛ معیار استحقاق سهمی؛ در قلمرو توزیع مجدد بر پایه حق نیاز؛ معیار استحقاق حد کفافی و در قلمرو نفقه عیال، معیار استحقاق عرفی و سرانجام در عدم تفاوت فاحش طبقات درآمدی معیار توازن در سطح زندگی، درآمد و ثروت به عنوان معیار عدالت معرفی شدهاند.

 

وی در خاتمه خاطر نشان کرد: بر پایه روایات ائمه معصومین (س) پنج معیار: وسعت در زندگی؛ عزت پیدا کردن حق؛ اقامه سبک زندگی دینی در میان مردم، برقراری صلح و آرامش، امید در میان مؤمنان و نومیدی در میان دشمنان، به عنوان معیارهای پسینی عدالت استخراج شدهاند.

 

دیگر مقالهای که در این نشست تخصصی ارائه شد نیز توسط دکتر بهروز مرادی فارغ التحصیــل جامعهشنـــاسی دیــن با عنوان «معیارهای اجتماعی عدالت در اسلام» بود. وی در این رابطه اعلام کرد: در این مقاله؛ پس از ارائهی تعریف عدالت و عدالت اجتماعی از دیدگاه متفکران و صاحبنظران غــــربی و مسلــمـان، مؤلفهها و معیارهای عدالت اجتماعی در اسلام مورد کنکاش و پژوهش قرار گرفته است. این معیارها همان حوزههای متنوع و ابعاد متکثر عدالت در اسلام میباشند که از سرچشمههای قرآن و کلام ائمهی شیعه استخراج و استنباط شدهاند.

 

دکتر مرادی در ادامه افزود: همچنین در این اثر مکتوب تلاش شده ابعاد مختلف عدالت اجتماعی به عصر حاضر نیز تعمیم داده شود و مصادیق و معیارهای آن در زندگی جمعی انسان امروز نیز مورد بررسی قرار گیرد. این ابعاد به سه سطح خرد، میانه و کلان تقسیمبندی شده و هر کدام از این حوزهها نیز به زیرمجموعههای ریزتری تقسیم شدهاند.

 

وی در خاتمه خاطر نشان کرد: طی این تحقیق در سطح خرد؛ به روابط میان فردی پرداخته شده، در سطح میانه؛ مقولهی عدالت در گروههای اجتماعی، سازمانها، طبقات، خانواده و آموزش مورد بررسی قرار گرفته و در سطح کلان؛ عدالت اقتصادی، نژادی، منزلتی (قانونی- حقوقی)، جنسیتی، سیاسی، فرهنگی و فرصتهای کلان اجتماعی مورد توجه قرار گرفتهاند. در بخش پایانی مقاله نیز برای رفع موانع تحقق عدالت اجتماعی در جامعه، پیشنهادهایی ارائه شده است.

 

آخرین مقاله ارائه شده در نشست تخصصی عدالت در الگوی پیشرفت نیز با همت دکتر سیداحسان خاندوزی استادیار دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبائی، حسین سرآبادانی دانشجوی دکتری علوم اقتصادی دانشگاه امام صادق (ع) و علی مصطفوی دانشجوی دکتری مدیریت دانشگاه امام صادق (ع) تهیه شده بود. عنوان این مقاله «بررسی شاخصهای عدالت در اقتصاد متعارف و ارزیابی آنها از منظر اسلامی» بوده و دکتر سید احسان خاندوزی در رابطه با نتایج این تحقیق اعلام کرد: از میان شاخصهای عدالت که تاکنون توسط صاحبنظران غربی و اسلامی طراحی شده است، کدام موارد در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت قابلیت استفاده و کاربست دارد؟ این پرسش اصلی مقاله حاضر است. برای پاسخ به آن، ابتدا رابطه الگوی پیشرفت، شاخصها و نماگرها و معیارهای عدالت را به اختصار مورد بررسی قرار داده و نشان دادهایم محتوای ارزشی معیارهای عدالت، به وضوح خود را در شاخصهای متفاوت نمایان میسازد.

 

وی در ادامه افزود: در این پژوهش با گردآوری تمامی شاخصهای عدالت اقتصادی (غربی و اسلامی) که از طریق روش کتابخانهای و منابع دیجیتال قابل دسترس است، به طبقهبندی شاخصهای عدالت در اقتصاد پرداختهایم. بخش سوم مقاله به ارزیابی شاخصهای متعارف عدالت اقتصادی، از منظر الگوی پیشرفت اسلامی اختصاص دارد و نشان میدهد اولاً نماگرهای ترکیبی به سبب نزدیکی با معیار چندبعدی بودن عدالت اسلامی، از درجه اعتبار بالاتری نسبت به شاخصهای تکعاملی برخوردارند، ثانیاً شاخصهای متعارف عمدتاً با تمرکز بر دو مفهوم کانونی برابری (یا در رفاه، یا منابع و یا فرصتها) و قابلیت ساخته شدهاند که نقاط اشتراک و افتراق جدی با الگوی اسلامی دارند.

 

 

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید